Skip to main content

Full text of "Na baird Leathanach = The Maclean bards"

See other formats


jgJBj 



$g 




• 



esjjtzùo 



• 



■ 



National Library of Scotland 

1 1 II II II III III III III II 

*B000015786* 






.'A US* 



*>> 



V, 



710 



Na Baird LEATHANACH: 



ZU mackan Bards. 



BY THE 

REV. A. MACLEAN SINCLAIR. 



VOL. II. 



CJjarlottetoton : 

HASZARD & MOORE. 
1900 



Copies of The Maclean Bards will be sent to any ad- 
dress post-paid, on the following terms, by Neil Maclaine, 
2 Rutland Crescent, Glasgow, Scotland : 

Vol. I., 2s id. 

Vol. II., 2s$d. 

Vols. I. & II. together, 3s 6d. 



I am indebted to Mr. C. R. Morison, Mull, for the 
poems at pages 100, 101, and 173 ; and to Mr. Neil 
Maclaine, Glasgow, for the poems from page 103 to page 
121 and from page 124 to page 166. 

A. Maclean Sinclair. 

Belfast, P. E. I. 
Dec. 17, 1900. 



%J379 <s> 



AN CLAR-INNSE. 

1. Gilleasbuig Mac-Gilleain 

2. An Cùbair Colach . . . , 

3. Dòmhnall Cùhair 

4. Dùmhnall Bàn na Lìoba 

5. Am Bàrd Mac-Gilleain 

6. Mr. Donnachadh Mac-Gilleain 

7. Lachainn na Gàidhlig 

8. Mr. Ailein Mac-Giileain 

9. Iain Mac-Gilleain an Bhàtairnis 

10. Tearlach Mac-Gilleain 

I 1. Peigi Nic-Gilleain 

12. Eòghan Saor 

13. Iain Mac-Gilleain am Baile-Mhartainn . . 

14. Eachann Mac-Gilleain 122, 

15. Lachainn Neil) 124-128 

16. Niall Mac-Gilleain 

17. Seumas Mac-Gilleain 

18. Iain Mac-Gilleain an Urbhaig 

19. Piuthar Lachainn Mhic-Gilleain , 

20. Catriona Nic-Gilleain 169, 170 

21. Fear de theaghlaich Thorloisgte 171, 172 

22. Cairistine Nic-Gilleain 173, 174 





1-7 


8 


-16 


17- 


-22 


23- 


-26 


27 


-77 


78- 


-82 


83-85 


86 


-88 


89 


-92 


93-99 




100 


IOI, 


102 


103- 


121 


122, 


123 


124- 


128 


129- 


141 


142- 


163 


164- 


166 


167, 


168 



Digitized by the Internet Archive 

in 2012 with funding from 

National Library of Scotland 



http://archive.org/details/nabairdleathanac1900sinc 



NA BAIRD LEATHANACH. 



GILLEASBUIG MAC GILLEAIN. 

Archibald Maclean, Gilleasbuig Mac Lachainn Mhic 
Thearlaich, was born in Tiree about the year 1765. He 
was known as Gilleasbuig Laidir and also as Gilleasbuig 
Crosda. He was a high-spirited man, and frequently got 
into trouble. He was intensely loyal to his own clan. 
He lived at Kilmoluaig. He married Flora Maclean, by 
whom he had five sons, John, Archibald, Alexander, 
James, and Hector. He died about the year 1830. 



CUMHA 
Do Ghilleasbuig Mac Gilleain, Fear Chill-mo-Lubhaig. 

Fonn. — "Gaoir nam ban Muileach." 

Fhuair mi sgeula mo sgaraidh 
Mu 'n do mhiosaich an t-earrach, 
Gu'n robh m' eudail ga 'bhannadh 
'N ciste chaoil air a sparradh, 
'S e air ghiulan aig fearaibh 
'S mnathan tùrsach dheth galach. — 
Dh' fhàg a bhàs fo throm eallach na càìrdean. 
Dh' fhàg a bhàs &c. 
t 



Nam bu bhàrd mi cho fasant 

'S a tha 'n taobh so de Shasunn, 

Dh' innsinn sios dhuibh an eachdraidh 

Mar a thàinig na gaisgich, 

Na fir òga, dheas, dhreachmhor, 

'Choisinn cliù 's cha bu mhasladh, 

'S tha 'nis sgaoilte mar ghainimh na tràighe. 

Mo theinn chrnaidh mar a thachair 

Gu bheil Teàrlach an tasgaidh, 

'S fear 's na h-Innsibh de d' mhacaibh ; 

'S òg a ghabh e bhuainn astar ; 

'S iomadh aon a ghabh beachd air ; 

Gu'n robh spionnadh na 'ghlacaibh ; 

Bha e cruadalach, sgairteil, fior alainn. 

Latha Nollaig so chai'dh 

Bha na h-uaislean gun aighear 

Mu dheagh cheannard an rathaid 

Ga 'n robh leigeadh is gabhail. 

Gur a cruaidh learn an t-saighead 

'Chuir 's an uir thu na d' laighe : — 

Ach de 'in fàth dhuinn 'bhith gearan na dh' fhàg sinn. 

Bu tu coltas a ghaisgich 
'Dheanadh gniomh anns a bhaiteal. — 
Taobh do chuil gu'n robh tlachd ort, 
Ceum bu rioghail air faiche, 
Gruaidhean min-dhearg, daithte, 
Beul na firinn 's a cheartais ; 

Cha b' i 'n fhoill 'bhiodh ad bheachd nuair bhiodh 
mod ann. 

'S ann ad cheann a bha 'n riaghailt, 
'S mòr an tuigse 'bha riamh ann. — 
Ged a ruigeadh na ciadan 
Gu ceann-uidhe na fialachd 
Cha bu doicheall a dheanteadh, 



Bhiodh gach r»i mar a dh' iarrteadh, 

'S bheirteadh deoch mar bu mhiann agus ceòl dhaibh. 

Bha thu 'theaghlach nan curaidh 

'Choisinn cliu 's a f huair urram ; 

Leibh a dh' èireadh gach duine 

'N àm bhith 'tràghadh nam buideal. 

Bhiodh ur gillean air stuidear 

Ag 61 fiona le furan ; 

Ochain, thriall sibh nis uile air falbh bhuainn. 

Taing do Dhia mar a ilia sinn 

Gu bheil mac ann a t' àite, 

Slat de 'n iubbar a's àil le, 

Fiuran foghainteach, laidir. 

C"àit am faicear fear àilleachd, 

No fear spionnadh a ghàirdein ? 

Cha'n e breug tha mi 'gràitinn 's cha bhòsd e. 

'S iomadh baintighearn' òg èibhinn 

Ann an Sasunn 's an Eirinn 

'S ann am baile Dhuneideann 

'Chunntadh miltean gun dèidh orr' 

Air son fhaotuinn mar chei'e, 

Am flath eireachdail ceutach 

A ghrad thilleadh leis fèin an luchd-tòrachd. 

Sguiridh mise 's gun tàmh mi ; 

Tha mo chridhe gu sgàinèadh 

'S mi a smaoinntiun mar tha mi 

Gun cheann-cinnidh, gun chàirdean 

A ni feum ann am chàs dhomh. 

Chaidh mo chuideachd a sgànradh, 

'S luchd nu foille na 'n àiteachan comhnuidh. 



Bannadh, putting bands on. Sgànradh, scattering. 
Luch na foille, the Campbells. 
2h 



The Macleans of Boreray were the oldest branch of the 
family of Ardgour. Charles, second son of the second 
Neil Ban, settled in Tiree. He had four sons, Neil, 
Archibald, Lachlan, and Donald of Kilmoluaig. Donald 
had three sons, John, Charles, and Archibald. Archi- 
bald succeeded his father in Kilmoluaig. lie married 
Catherine, daughter of Donald Campbell of Scamadale, 
by whom he had three sons, Donald, Charles and John. 
Donald and Charles died in the West Indies. John 
succeeded his father in Kilmoluaig. lie married Mar- 
garet, daughter of the Rev. Archibald MacColl, minister 
of Tiree. The late Sir Donald Maclean of New Zealand 
was his son. 



ORAN 

A rinneadhan deidh has Dhomhnaill Mhic-Gilleain, Fear 
Chòrnaig an Cola. 

Fonn. — Cumha Fear lie. 

Gur h-e mis' th' air mo leonndh 

Mu 'n dubh bhròn th' air no chinneadh : 

Thug am has bhuainn Fear Chòrnaig, 

Uasal og 'san robh spionnadh, 

\S a bh 1 cinneadail, càirdeil, 

Agus bàigheil ri bochdan. — 

Th i do bhaintighearnan òga 

'Dol air fògradh gun fhortan. 

Lenm is tru"gh do bhean-lnighe, 
'S i gun aighear, gun sùgradh ; 
Chaill i 'n cèile 'bha taiineach, 
Dh' fhàg i 'n tasgaidh 'san ùir e ; 
Chuill i sin 's a cuid bhràithrean, 
Na fir shàr ghasda, chliuteach. — 
'S còir bhith slriochdte do 'n Ard Righ 
Bho'n 's e dh' àraich bho thus iad. 



Nam bu ni e 'bhiodh òrdaicht' 

Do mhac òg a bhith t' àite, 

'Chumail pràdhainn 'san teaghlach 

Ann an s iod mar a tha e, 

Is an t-oighre 'bhith buadhail 

Ann am huadhannan àrda, 

Ged nach faighinn-sa feum dheth, 

Learn a b' èibhinn a chlàistinn. 

B' fhearr gu'm bitheamaid taingeil 
Fo gach call, mar bu choir dhuinn ; 
Bhiomaid cinnteach a àite 
Mar-ri Slàn oighear na tròcair'. 
Cha doir cumha ga 'r n-io msuidh 
'N t-aon a dhuineadh fo 'n bhòrd leinn 
Ach gu deireidh an t-saoghail 
Chithear daoine ri gòraich'. 

An am suidhe nan uislean 

'S tusa bhuatha cha b' f hiach iad ; 

'S tu gu'n cumadh an onair 

Anns gach coinnimh 'sam biodh tu. 

'S e do chridhe 'bin soilleir, 

A dheigh sgoileir an sgriobhndh ; 

Is mairg fine bho 'n d' fh lbh thu, 

'Fhir gun dorchadas inntinn. 

An am dol do'n taigh-chùrtach 
Ghabhteadh cùram dhe t' fhacal ; 
Cha bu bhòsd 's cha bu bhteugan 
'Chluinnt' o d' bheul ach an ceartas. 
Och is och, mar a tha sinn ! 
Fhuair sinn fàth a bhith 'g acain ; 
Dh' fhalbh am fiùr bh rr a ghàraidh 
Bho 'n la dh' fhàillinnich t' astar. 

Chaidh thu 'bhaile Dhuneideann 
'Chur an gèill dhaibh a cheartais ; 



'S thàinig bàta fo shiuil lent, 

'S tu ga d' ghiulan ad chorp innt'. — 

'S iomadh aon a bha cianail 

'Call nan diar gu trom frasach ; 

Bu bheag ionghriàdh dhaibh fein sud, 

B' fhiach an fheudail a bh' ac' e. 

Ged a thèid mi do Chola 

'Dh-iarraidh cothroim 'san eucoir, 

'S gann gu'm fuiling iad m' fhaicinn 

Ach mar aiteal na grèine. 

'S ann a tha mo chul-taice 

Anns a chaibeal gun èirigh, 

Far a bheil mo luchd-eolais, 

Na fir mhòr-chuiseach, threubhach. 

Gur a h-iomadh duin' uasal, 
Fearail, suairce de m' chinneadh, 
A tha 'nis air an sgaoi!eadh, 
Is nach faodar a thional. 
'S cha b' e olcas an nàdair 
Chuir na sàir ud gu iomall ; 
Bha iad firinneach, baigheil, 
'S bhiodh iad dàn anns an iomairt. 

'S corrach bàta gun acair, 
Gun bhuill-beairte, gun chàbaill ; 
'S ionnan sin 's mar tha sinne 
'N dèidh ar milleadh le gàbhadh. 
Bha sinn roimhe so 'n Dubhairt 
Mar bu shubhach le 'r càirdean ; 
Bha sinn cliuiteach mar fhine 
Gus 'n do mhilleadh Righ Tearlach. 

Tha ar cuid aig ar naimhdean, 

'S iad gun suim aca dhinne ; 

'N la a's fhearr 'bhios an sliobadh, 

Cha bhi 'n cridh' dhuinn ach fionnar. 



Ged bu shuarach dheth Bròlas, 
Thug e solas da'r cridhe 
Gu'n do spionadh e bhuatha 
Leis an uachdaran dhligheach. 

A dheagh Ailein nan Drimnean, 
Is mor iomagain do chàirdean 
Gu'n do dhealaich thu bhuatha, 
'S iad gun uachdaran àrd orr'. 
Criosd gad choimhead 's gad stiuradh 
Anns gach cùis 'sam bi gàbhadh : 
'S b' fhearr gum faicinn le m' shuilean 
Thu 'bhith 'd Dhiuc Earra-ghaidheal. 

Nuair a thigeadh tu 'n dùthaich 
Gu'm bu chliuteach do ghnàthan, 
Bhiodh do phiobair' ad chuideachd 
Re toirt urraim do d' chàirdean. 
Bhiodh na mnathan ri drain, 
Is fir òga ga 'n tàladh ? 
'S bhiodh na bodaich na'n sineadh 
Air an driom anns gach àite. 

Saoil am fagainn air di-chuimhn' 
Teaghleach priseil Loch-Buidhe? 
Far an taoghaileadh luchd-tàmha, 
'S bhiodh gach àit ann an uidhim. 
Bhiodh fion datht' ann an òrdagh 
Air a bhòrd a bhiodh subhach. — 
' M fear a chaisgeadh an ruaig bhuainn 
A bhith bhuainn ar sgeul dubhach. 

Am fear misneachail, dàna, 
Anns a bhlàr bu mhòr urram ; 
Bhiodh an ruaig air do nàmhaid. 
Is e cràiteach bho d' bhuille, 
Sàr cheann-taighe neo-sgàthach 
'Bu mhath larah air a ghunna ; 



'S iomadh aon a bha craiteach 
Bho nach dàinig thu \Vlhuile. 

'S bochd mar dh' fhògradh Sir Eachann 
As an fhearann bha 'n còir dha. 
Chuir sud sinn' air an daonnachd, 
'S fad ar saoghail bidh bròn oirnn.' 
Do na fir a tha 'n làthair 
De 'n dream àrdanaich, mhòrail, 
Guidheam Criosda mar dhìdeann 
Bho luchd-mioruin 's bho dhoruinn. 



Pradhainn, press of business, throngness. 



Donald Maclean of Cornaig in Coll was the fifth 
Maclean of Muck. He was married twice, and had five 
children, Lachlan, John, Florence, Mary, Ann. He died 
in Edinburgh in 1790. There was a lawsuit between 
Sir Allan Maclean and the Duke of Argyll about the 
small estate of Brolas. Sir Allan won the case. He 
got possession of Brolas in 1783. Capt. Archibald 
Maclaine, son and heir of John Maclaine of Lochbuie, 
was killed in 1784. 



AN CUBAIR COLACH 

Alexander Maclean, an Cùbair Colach, was born in 
Coll. He was an expert seaman. He was a cheerful 
companion and was highly respected. He was married 
and had two sons, Robert and John, and also two 
daughters. He died in Coll about 1838. His wiie and 
children emigrated to Australia about 1842. One of his 
sons, John, settled in New Zealand. 



9 

ORAN 
Air cuairt do dh-America. 

Ann an toiseach an fhoghair 

Ris a chuan thug mi m' aghaidh le sunnd, 

'Dhol a shealltainn an àit' 

'S a bheil na measan a fàs a's feàrr sùgh ; 

'Dhol a shealltainn nan gillean 

A ghabh toiseach na linne a null, 

'S a thoirt naidheachd gu 'n càirdean ; 

'S mur a till mi hidh pàirt diubh ga m' thùrs. 

'Fhir a chruthaich an sacghal 

Is a dh' òrdaich na daoin' os a chionn, 

Thoir dhuinn soirbheachadh feasgair, 

\S sinn a gluasad o'n fheasdraich fo shiùil ; 

Bi ga'r stiùradh gu cala, 

Na leig dhuinn dol am mearachd n 'ar curs' ; 

Nuair a shèideas a ghaoth oirnn, 

Dhuits' tha comasach faochadh 'thoirt duinn. 

Bi mu 'r croinn 's mu 'r buill-bheairte 

Bi mu 'r cùl-stagh mu 'r rachdaibh 's mu 'r s£ 

'S gach aon bhall 'tha 's an àrdraich, 

A toirt iomrachadh sàbhailt do 'n t-slògh 

'Dhol a dh' ionnsuidh an fhearainn 

Anns na dh'ullaich thu cheana dhaibh Ion. — 

Bi gach là ad sgèith-dhion' orr', 

Dean am faicinn air tir is air dòigh. 

Nuair a chunnaic Thu 'n rioghachd so 
Gun dòigh aig daoin' isle air 'bhith beò 
Gu 'n do bhrosnaich thu 'n spiorad 
'Dhol a dh' imeachd na linne fo sheòl, 
'Dhol a shealltainn na dùthcha 
'Chum thu 'm falach rè ùine romhòir, 



'S nach hi bochdainn no ganntar 

Ged a ruigeadh na th' anns an Roinn-Eòrp. 

'Nis tha 'n fhàidheadaireachd soilleir 

'Bha 'measg dhaoin' o chionn iomadach bliadhn' 

Gu 'm biodh cìobhlan a mheanbh-chruidh 

Ri bristeadh nan galla-chrann 's nan cliath. 

Chìnn na h-uachdarain cosgail 

'S tha an an tuath air fàs bochd leis a mhàl ; 

'S ann mu 'n caill e 'chuid itich 

Thèid gach ian a bhios glic air an t-'snàmh. 

'Thi a chruthaich gach creutair, 

Cha 'n f heil ni nach bu lèir dhuit o thùs ; 

Tha thu riaghladh an ceartas, 

Tha gach uachd'ran fo d' smachd is gach Prionns' 

Is sàr bhuachaille treud' thu, 

'S e do ghealladh nach trèig air an cìil ; 

'S do gach neach 'tha na 'èiginn 

Gu bheil bealach lan-rèidh 's dol a null. 

Nuair a dh' fhalbhas na daoine 

Is a chruhinicheas na caoraich mu 'n chrò, 

Bidh gach tighearna tire 

'Giùlan cromag a chiobair 's a chleòc ; 

Cha bhi 'm fonn orra b' àbhaist 

'S iad a cimntas a mhàil air a bhòrd, — 

'S ma thig stri air righ Shasuinn 

Bheir gach ciobair dha bragsaidh gu leòir. 

Ma thig cogadh do 'n rioghachd s' 

Thig na Frangaich na 'm miitean a nail 

Is .bidh amhach righ Deòrsa 

Ann an cunnart gu leòir bho 'n cuid lann. 

Nuair a dh' fhalbhas na Gàidheil 

Le cion aodaich, is earrais, is lòin 

'S olc an dion dha na Sas'nnaich, 

Ged robh 'm bronnnichean pacte le feòil. 



ORAN 

Do Bhàta cl' am b' ainm Strnilleag. 

Fonn. — " Gur h-i bean mo ghaoil an Spainteacli. 

Struilleag. 

'S mise 'tha dheth tùrsach, cràiteach ; 
'S fada 'n so 's a bhàgh learn fhin mi. 
Cha 'n fheil duine nach dug cul rium, 
Dh' fhag an Cùbair mi air di-chuimhn'. 
Seadh, ged 's iomadh là de m' shaoghal 
'Sheol e mi fo aodach iosal. — 
Och mo chreach ; gur truagh r'a smaointinn 
Nach h-fheil suim de m' shaothair dhilis. 



An Cubair. 

'S gòrach dhuit a bhkh ri tuireadh, 
Cha 'n fheil culaidh 's an Roinn-Eòrpa 
A gheibh cliu no meas bho dhuine 
Nuair a sguireas i de sheòladh. 
Tàirnidh mise suas gu tràigh thu 
Dh' fhaighinn bàis am bàgh na smeòraich. 
Tha mi 'n duil gu bheil thu pàight' 
Air son gach là a shnàmh thu dhòmhsa. 

Struilleag. 

Cha 'n i 'n aois a rinn mo lagadh, 

Ach thus' Alasdair, 'bhith spòrsail ; 

'S a bhith 'dol an dèidh tè eile, 

Gus an deireadh a thoirt dòmhsa, 

B' fheàrr dhuit na teanneadh ri caillich 

A bhith leanachd ri d' shean-eòlas. — 

Till rium 's bheir sinn sgriob am bliadhna 

Do 'n chuan shiar a dh' iarraidh 'n Tòisich. 



12 



An Cubair. 



Fuirich gus an dig an t-earrach 

Agus fallaineachd na h-aims'reach, 

'S bheir sinn turas eile fhathast 

'Dh' iarraidh bathair air na seana-Ghaill. 

Mur a dùblaich thu 'n Roinn-Ileach 

Air bheag sgios le aiseag sàbhailt', 

Tàirnidh mi air creig air tir thu, 

'S cha doir mi gu dilinn làmh ort. 

Struilleag. 

Cha 'n fheil cùram orm an t-slighe 
'Tha thu bruidhinn oirre 'sheòladh. 
'N cuimhne leat an latha dh' fhàg sinn 
An traigh bhàn an Innis-Eòghain. 
Tha mi 'n dull nach gnothach amaid, 
No gniomh caile nach d' fhuair eòlas, 
'Rinn mi 'n latha sin; — a chlisgeadh 
Chuir mi 'n Uubh-Irteach fo m' sgòdaibh. 

An Cubair. 

Faire, faire 'n cluinn sibh Struilleag? 

Tha i uile air dol gu bòilich ; 

Tha i toirt d' i fèin gach urraim, 

Gun ghuth air duine 'bha còmhl' rith'. 

Nach mi fhin a bha ga d' stiuradh, 

'S tu air chùl nan tonnan mora. 

Ged is tusa 'bha ga 'n reubadh 

'S ann bhuamsa, 's gach ceum, bha t' eòlas. 

Struilleag. 

Ged is tus' thug mi a Eirinn, 

Bu mhath 'thillinn fèin air m' eòlas. 

'S math a dh' aithnich mi 'n Roinn-Ileach, 

S rinn mi direach air Maoldòmhnach. 



i3 



Nuair a chrom an ceò gu dùmhail, 
Leag mi mo chùrs' air ceann Shoaidh, 
Thug mi 'm mach mo chala gnathaicht' 
'S dh' achdraich mi aig bàgh na smeòraich. 

An Cubair. 

Na creidibh facal de 'seanachas ; 

'S ann tha boil-mhearaichinn na h-aois' oirr' 

Cha 'n fhaca mi latha riamh i 

Nach feumadh i mias ga 'taomadh. 

Cha ghabhadh i 'n rathad direach. 

Mur a ciosnaichinn le taod i. 

'S co-dhiu 'bhiodh ann fiath no sèideadh, 

Cha deanadh i feum le aodach. 

Struilleag. 

'N cuimhne leat an latha duaichnidh 
'Dh 'fhàg thu Loch-a-Tuath le spòrs learn? 
Cha robh bàta 'bha 's an tional 
Nach robh gearanach gu leòir air. 
Theap thu mo chur ann am bhreislich 
Eadar Freasalan 's ceann Shòàidh ; 
Tha mi 'n dùil nach robh mi leisg dhuit 
'S tu ga m' ghreasad thar nam bòc-thonn. 

An Cubair. 

Tha mi cuimhneachadh mar bha e : — 

'N tusa bàta ban a Chubair ? 

'S iomadh turas math a rinn thu ; 

'S cha d' fhuair mi riamh foill ad ghiulan. 

Ged leig mi thu greis air di-chuimhn ! 

Tillidh mi le m' chridh' as ùr rìut, 

Cha leig mi sgreathadh air tir 

Le tè do gniomh ; bu mhòr an diùbhail. 



AN T-SABAID SHALACH 

Air do Dhomhnall Mac-Aonghuis, tàillear a bha arm 
an Cola, an daorach a ghabhail aig tiodhlacadh, chaidh 
e-fein agus fear-cinnidh dha a leum air a chèile. Bha an 
daorach air an fhear eile cuideachd. Bha Brog Chocte 
aig sluagh mar fhrith-ainm air an tàillear. Rinneadh 
an t-oran le Alasdair Domhnallach. Air do 'n Chùbair 
Cholach a chluinntinn chuir e na ceithir cheathrannan 
rau dheireadh ris. 

Bu ghraineil an cleachdadh a bhith ag 01 aig tòrraidh- 
ean. Tha e na 'aoboar taingealachd gu bheiltear air sgur 
dheth. 

Fonn. — Mo rim geal og. 

Ach a Dhomhnaill Mhic Dhughaill 
Bu tu 'n diunlach 'bha treubhach ; 
'S iomadh aite 'n robh ainm ort 
Eadar Albainn is Eirinn. 
Mur a digeadh ort Ibhrig 
Bhiodh tu striochdt' air dhroch ghrèidheadh ; 
'S ann a dh' fhag iad thu 'd shineadh 
Air Cnoc-sgriob ann a feithe : 
Mo Bhrogag Chrom. 

\S math 'thig bròg dhuit an cocadh 

Agus osan air f hiaradh ; 

Ann am meadhon na cosgais, 

'S tu nach b' olc mar fhear-riaghailt, 

Sar dhrobhair nam mart thu 

'Theid do Shasunn gu h-easgaidh ; 

Agus sgiobair na mara 

Ri la greannach, fliuch, fiadhaich. 



J 5 

'S iomadh gòmag is bideag, 
Agus sgriobadh air shrònaibh, 
Agus glamhadh le fiaclaibh, 
Is cur ingnean an ordagh, 
'Bh' agad fèin is aig Aonghus 
Ann an iorghuii] na dòruinn, 
'S sibh a leum air a cheile 
Mar choin dhrèineach gun eolas. 

A Chlann-Aonghuis na Morairne 
Gu 'm bu gharbh sibh 's a chòmhrag 
Bha sibh foghainteach, calma, 
Laidir, ceanmbheairteach, dòrnach ; 
Bha sibh math ann an Sasunn, 
'Chur bhur neart le Righ Deorsa, 
Ged a theabas bhur tachdadh 
A tigh 'nn dachaidh bhàrr tòrraidh. 

Nan robh thusa fuar, fionnar, 
Bha do spionnadh mar b' àbhaist ; 
'S mairg a thachradh roimh t'aodann 
Ann an caonnaig nan àrmunn, 
Ged fhuair Aonghus le buathadh 
'S an droch uair ris an làr thu, 
Mu 'n dig deireadh na cùise 
Bidh e dubailte paighte. 

Ged tha 'chuis ann an teagamh, 
'Tha mor eagal air m' inntinn 
Gu 'n deid Aonghus a bhreabadh 
Mur a a teasraig mi-fhin e. 
Ma bhios Iain an làthair, 
Gu 'm hi tlàmadh ann 's cireadh : 
'S gu 'rh bi cnapadh air shuilean 
Aig a Chùnnradh 's aig Ibhrig. 

Ach thoir thusa fios bhuamsa 
Gu Ruairidh 's 2:11 'mhàthair 



Gu bheil a bhrogag air sgaoileadh 
Agus feomach air càradh. 
Chirm i farsuing 's an uachdar 
Agus chuag i "s na sàiltean, 
Thainig toll air na fraochain, 
'S laigh an t-aobran air làr aisd'. 

Cuid a C hub air a toiseachadh. 

'N raoir a chuala mi 'n taisgeal 

A chuir gaiseadh am leirsinn 

Gu 'n robh dròbhair nam mart aca 

Fo 'n casaibh na 'èiginn. 

Gur e 'fhuair dhaibh an t-urram 

Is a bhuidhinn an streup dhaibh, 

Do chùl 'bhith gun taice, 

'S mac-na-bracha 'bhith 'leum ort. 

Bha thu 'n fhine nach striochdadh, 
Dhaindeoin mi-run luchd Beurla, 
Bha iad ainmeil 'an Sasunn 
'Chur an neart le Righ Seumas ; 
Luchd nan geur lannan glasa 
'Chuireadh bras an ratreuta ; 
An am bualadh nam buillean 
Gu 'm bu bhuidhinn 'bhith rèidh riu. 

Bu tu sgiobair a bhàta 
'Chuireadh bàirlinn fo 'sliasaid. 
'S gur tu 'n giomanach gunna 
'Dhol do 'n mhunadh a dh' fhiadhach. 
Nuair a rachadh tu 'n fhireach 
Bhiodh do ghillean 's do thriall leat ; 
Bhiodh do mhial-choin air lodhainn, 
\S cha bu ghnothach tigh'nn fiar ort. 

Bu tu iasgair na h-abhann, 
'S cha b' i chabhuil 'bu bheus dhuit 
I 



i7 

Ach am morghath geur, sgaiteach, 
'S crann snaidhte air a rèir sin. 
'S i do làmh nach dèid 'mearachd 
Mur dean gainnead an lèis e ; 
Bradan tarra-gheal 's glan lainnir 
Cha bhi 'chion air do cheile. 



DOMHNALL CUBAIR. 

Donald Maclean was born in Tiree about the year 
1775. He was a cooper by trade, and was known as 
Domhnall Cubair. He married Mary Macdonald, by 
whom he had eight children, Margaret, Mary, Marion, 
Catherine, Ann, Christy, Archibald, and John. He died 
in 1868. He was a brother of John Maclean, the poet. 



TUIREADH AIR SON A BHRATHAR 

Mo ghaol sgiobair a bhàta, 
Bha thu eolach 's gach àite, 
Ghlac thu mhisneach 'bha sàr-mhath 's tu òg. 

Gur h-e chràidh mi, gun fhios domh 

Saoir bhith sàbhadh do chiste, 

S a cur àird' oirr' a thiotadh gu falbh. 

Agu.s tàillear ga d' dhreasadh 

'Dhol ga d' chur ann ad dheise, 

Dh'fheuch an togteadh 'san fheasgar leat seol. 

'S truagh nach mise bha teann ort 
Mu'n do dh-fhàilnich do chainnt thu, 
Bheirinn lighich' ga d' shealltainn air bòrd. 
4 



Ged nach deanaclh sin feum'dhomh, 

'Thoirt a leigheas do chreuchdan, 

Gu'm biodh muinntir làn eibhnis ri 'm beo. 

Cha'n e sin hha mi 'g acain, 

Ach thu bhith 'd bhàl' air a h-acair 

Is nach dug iad thu 'mach aisde beo. 

Nuair a thog iad bho thràigh thu, 
'S tu air ghuaillibh nan càirdean, 
Cha robh piuthar no brathair ga d' choir. 

'S goirt an t-saighead 'bha sàthte 

Anns a mhnaoi a rinn t' àrach, 

Nuair ghlac Lachainn Mac-Faidein an t-ùrd, 

'Thoirt a bhùird bharr na ciste 

Mu'n dùinteadh fo lie thu 

Ged nach b' ann thoirt dhuinn misnich na 'r bròn. 

Gu bheil t' athair dheth deurach, 

Is a shùilean gun lèirsinn, 

Bhith ga d' chur air an deile cho òg. 

Tha do chèile gun mhisneach, 

Is do leanabh na 'criosan, 

'S nach cuir thu'n diugh riof dhuinn 'san t-seol. 

Ach 's còir taing thoirt do'n Ard-Righ 

Gu bheil mac ann a t' àite, 

Nuair thig spionnadh na 'ghàirdean is treòir. 



Chaochail Tearlach Mac-Gilleain na 'bhàta, is e leis 
fèin, ann an Tobar-Mhoire, mu 'n bhliadhna 1811. 



ORAN DO NA GRUDAIREAN 
Luinneag. 

'S an fheasgar cha do chuireadh mi ; 
Bha 'n cùbair dubh gun fhuran ris ; 
Ach 'nis gur h-e 'n t-aon duin' agaibh, 
Bho 'n dh' fhàs na buideil ao-dion. 

Gur trie mi dol a chùiltearachd 
Le banaraich nan grudairean ; 
'S nuair thèid mi tuille 's dlùth oirre 
Bidh 'n cùbair air a ladhran. 

Bu bhinn learn fèin a gleadhar 
Nuair shinte dhomh fo chobhar i ; 
'Se 'n rud a dh' fhàgadh fodha sinn, 
An clodha 'chur 'sa chaochan. 

Tha Mor-a-chadail beadarach 
\S a bhuaile air an eadaradh ; 
Le uisge beath' nam feadanan 
Gu 'n leigeadh i na daoine. 

Cuir fòid a stigh gun dàil foipe, 
Is tarruinn caol stuth Iàidir aisd' ; 
Biodh fios againn ma sgàineas i 
Mu 'n dèid an ceàrd do 'n Chaolas. 

Gu foil thuirt Iain mac Dhùghaill rium 
A ghaoil cha 'n ann ga chaomhn' tha mi, 
Ach eagal 's gu 'm bi smùid oirnn, 
Is gur ni gun chliu an daorach. 



The occasion of this ditty was as follows: — The 
cooper was one evening at the brewery, but was not 
asked in ; shortly after he had left, some of the kegs were 
found to be in a leaky condition, and he was immediately 
sent for to tighten them. 



AN T-IASGACH GEAMHRAIDII 

Ho mo nigh'n dubh, 
He mo nigh'n dubh, 
Ho mo nighean's tu mo ghuamag. 

Gur h-e mise tha fo mhighean, 

Tha mi 'n so learn f hin 'sna cuantan. 

'S olc an obair iasgach geamhraidh, 
'S reothadh gu teann air an fhuaradh. 

Rud eile 'chuir ormsa. miothlachd 

Geola chrion 's nach ruith i luath dhuinn. 

'S eiginn dhuinn tarruinn an Lite, 
'S cutter an righ oirnn air fuaradh. 

Ged is i 'n nochd oidhche challuinn 
Cha deid mi "ghabhail mo dhuain duibh 

'S truagh nach mise 'bha 'san aite 
'M bi buille bhàiridh ga 'bualadh. 

Mo chaman tha 'n coill' a bharraich, 
'S cha dèid a ghearradh le tuaigh aisd'. 

Mo bheannachd a chum mo mhàthar, 
Bho'n a bhios mi 'ghnath na 'smuaintean. 

\S mo shoraidh a dh-ionnsuidh mo leannain, 
An oigh cheanalta gun ghruaman. 



ORAN AIR A C II UTTER 
Luinneag. 

S e gaol t' fhearainn, gradh t' fhuinn, 
'Thug gum falbhainn idir lent ; 
'S e luaidh do chruidh dhruim-fhinn dhuinn 
'Thug dhomh suidhe lamh-riut. 



Latha dhuinn bho bhun an stòir, 
A seoladh gu curaideach, 
Chunnacas an cutter fo sheol 
\S i tigh'nn oirnn gu gabhaidh. 

Air an trompaid thug i fuaim, 
Chuir i 'suas a cularan ; 
Labhair sinne 'n sin gu luath 
Ghluais sinn a Caol-Amhainn. 

Gu'n do loisg i oirnn da uair 
Gu 'r gluasad gu fuireach rith' ; 
'S mur digeadh am pic a nuas 
Gha d' f huair i tigh'nn lamh-ruinn. 

Bha tombac' againn air bord, 
Seorsa bathair smugalaidh ; 
'S gu'n do lub sin sud fo 'n t-seol, 
Fo chrann-spreot' a bhàta. 

Rind sinn gach ni mar a dh' fhaod, 
Thaom sinn na buidealan ; 
'S chuir sinn an siucar 's an ti 
Sinte fo 'n fhàradh 

Car-son nach do dh-fhan thu rium 
'Chiad uair 'chuir mi'n gunna riut ? 
Thuirt an sgiobair aice ruinn, 
'S e 'maoidheadh gu dàn oirnn. 

Shiubhail e shios agus shuas, 
'S cha d'fhuair e na duilleagan ; 
Bha iad anns a bhriogais ruaidh 
Suainte fo 'n chàball. 



AN I M RICH. 



Luinneasr. 



Ho ro, ho ro o, ho i o, ho ro i, 

Ho ro, ho ro o, ho i o, ho ro i, 

Hithill u, hillinn o, agus ho ho ri i, 

Cha mhòr nach coma learn cogadh no sith. 

'S i 'n imrich tha ciatach am bliadhna 'rinn mi, 

Gur sàbhailte fiar dhomh 'san lianaich ud shios ; 

'S nam faighinn luchd speallaidh a ghearradh gu grinn, 

Gu'm pàigheadh e 'm mà I ged nach h-àitichinn sgriob. 

'S ge boidheach a h-aogasg tha gaoid anns an fhonn, 
'S gu'm feum i da thuirpe mu'm laicear i 'm fonn ; 
Tha riasg agus cuilc agus uisge fo 'bonn ; 
'S am Mart chur an t-sil bidh an sgriob againn trom. 

'S ann thubhairt an gobhainn 'bha foghainteach riamh, 
" Dean suas do chuid dhreallag, gach amull 's gach iall, 
Ni mi'n soc dhuit a chàradh 's gun tàth mi ris sgiath 
A thionndadh na sgriob' ; saoil an till e roimh riasg?" 

Tha goibhnean na duthcha so fiughantach còir, 

Gu'n d' f huair mi sgeul ur gun dug aon fhear dhiu 'n cleoc ; 

'S ann duitse bu dual sin 'n àm bualadh nan òrd, 

Do ghreim a bhith cruadalach, smuais a bhith d' dhòrn. 

Ge math sin am fiarach cha dean e dhomh stàth, 
Cha chum e mo chuideachd ach 's cuideachadh è ; 
B' fhearr tacan a ruamhar an cluanaig no dha, 
'S nam faodainn a threabhadh 's e gnothach a b' fheàrr. 

'N t-each dubh a bh' aig Calum bu cheanalt' an èill, 
'S an capull aig Dòmhnall 's i còir as a dhèidh ; 
'N t-each buidhe 'bh' aig Ruari b' e gualann an fheum' ; 
Cha'n iarradh e 'bhualadh 's bu luaineach a cheum. 



2 3 

Bu mhath a bha raise mur bhith an t-each ruadh 
Aig Ruari Mac-Dhòmhnaill, b' i 'choir a chur bh'uam ; 
Ged theid mi do Sgairinnis 'thoirt cainb as a nuas, 
Cha chum mo chuid chàball ri sàs an eich ruaidh. 



DOMHNALL BAN MAC-GILLEAIN. 

Donald Maclean was born in the Ross of Mull about 
the year 1780. He was known as Domhnall Ban na 
Lioba. lie was married, but had no children. 



ORAN 

Do Dhotair Ailein Mac-Gilleain as an Ros Mhuileach, 
an uair a bha e dol air chuairt do'n eilein Sgitheanach 
agus a chaidh cunnart bathaidh air. 

Luinneag. 

O soraidh slàn do 'n àilleagan 
A ghluais an tus an ràidhe bhuainn ; 
Mo dhùrachd thu thigh'nn sàbhailte 
Gu fàilteachas do dhuthcha. 

Tha ionndrainn bhuainn 's an àite so, 
Gur fada leinn o'n dh' fhàg e sinn ; 
'S e Dotair Ruadh nam blàth-shùilean ; 
Tha fiamh is ailleachd diuc air. 

Gur bliadhna leinn gach seachdain 
Bho na thriall thu bhuainn do Thalasgair : 
Gu'n dàinig fuachd is gailliunn oirnn ; 
Gur fada leinn an uine. 

Gu'n d' fhuair sinn sgeul bu duilich leinn, 
An àm bhith fàgail Mhuile dhuit, 



2 4 



Gu'n d' fhuair thu deuchainn chunnartach, 
'S bu mhuladach sud dhuinne. 

B' e sud an sgeula craiteach dhuinn 
Nan cluinneamaid gu'n d' bhàthadh thu ; 
Tha m' inntinn air a h-àrdachadh 
Bho'n thainig thu gun chunnart. 

Gur h-e mo run an caiptin 
Air an dig na h-airm gu fasanta ; 
Thig claidheabh caol an tarsuinn ort, 
'S thig gunna glaic nach diult dhuit. 

Gur math thig deis' dhe 'n sgàrlaid, 
'S i ùr o laimh nan tàilleirean ; 
Mar ròs am meadhon gàraidh thu, 
'S e fàs an am na dulachd. 

Do chalpannan geal finealta. 
Mar bhradan ann am fior-uisge ; 
Troigh shocrach am bròig dhionaich thu, 
A bhiodh an sioda dùnadh. 

The sealladh sèimh namaighdinn ort, 
Tha deanamh cruaidh an t-saighdeir ort 
'S do chridhe mar an daoimean 
'Deanamh soillse measg gach cùinnidh. 

Nam faighinn fhin mar dh' òrdaichinn 
Do rogha cèile pòsd' agad 
Le oighreachd fhearainn shònraichte, 
'S ann dhòmhsa nach biodh cùram. 

Bu chinnteach mi a àite dheth 
Nam 'b urrainn mi a phàigheadh dhuit 
Is ged nach biodh am màl agam 
Gu'm faighinn dàil is ùine. 



25 

Is slat de 'n abhall phriseil thu ; 
Bu dosrach an àm cinntinn i, 
Ged 'tha i 'nis air crionadh ; 
Cha'n fheil ni air nach dig mùthadh. 

Bu lighiche bha sàr-mhath thu, 
Nuair dh' fheuchadh tu le d' làmhan sinn 
Mar fhiadh a bhiodh air fànas 
Bhiomaid slàn a chum ar tùrna. 

Gach greim a bhiodh 'sari fhearann so, 
Gach tinneas clèibh is anshocair 
Gu'n lèighseadh tu le d' cheanaltas 
Nuair 'thigeadh t' anail dlùth dhuinn. 



Farias, a void space. 



ORAN 
Mu na gillean òga a chaidh do'n arm. 

Ltdnneag. 

\S gann gu 'n till sinn a chaoidh, 
Dh' fhàg sud m' inntinn fo mhulad ; 
'S gann gu 'n till sinn a chaoidh. 

'So an dùthaich a dh' fhàs brònach, 
Dh' fhalbh na gillean òg' aisd' uile. 

\S iomad te mu'n cualas rèiteach 
A bhios greis as eugmhais duine. 

Drum' a beatadh 's piob ga 'gleusadh, 
'S sinn a dol na'r n-eideadh uile. 

Nuair a ràinig sinn an t-Oban, 
Threig ar n-eòlas sinn gu buileach. 
4 



26 



Nuair 'rainig sinn Ionaraora, 

Shaoil sinn gu'm b' e 'n saoghal uil' e. 

Nuair rainig sinn Caisteal Shruileadh, 
Fhuair sinn niònag òg an urra. 

Gur h-i Sine bhàn nigh'n Deorsa 

'N nionag òg a 's bòidhche 'n Lunnainn. 

'S fheudar a glanadh 's a sguradh, 
'S a bhith cùramach mu 'muineal. 

Nuair rainig sinn sraid Dhunekleann, 
Dh' fheumamaid an ceum a chumail. 

Long air acair ann an Lite, 
Thèid sinn innte thar na tuinne. 

Dhol a nunn do Rugh' an-Dòchais, 
Còmhlan boidheach 'mhuinntir Mhuile. 

Fhuair sinn sgeul a dh' fhàg sinn cràiteach, 
Moch Di-màirt an tràth cur umainn. 

Loch-nan-Eala 'dol ga'r fàgail, 

'S mac a bhràthar dol do Lunnainn. 

Sasunnaich a tigh'nn na'n àite ; 
'S ciod a bhàigh bhios aca ruinne'. 

'S truime mo chridhe na 'n luaidhe, 
Nuair chluinneas mi fuaim na druma. 

Gheall an coirneal againn forlach ; 
Fath mo leonaidh, b' fheudar fuireach. 

'S ann am Muile nam beann fuara 
Tha mo luaidh 's a sluagh a fuireach. 

'S docha learn i na mo mhathair 
A tha 'n diugh cho cràiteach umam. 



2 7 



AM BARD MAC-GILLEAIN. 

John Maclean was born in Tiree, January 8, 1787. 
He received a fair education. He could read and write 
Gaelic and English. He was a good penman. He 
married in 1808 Isabel Black, by whom he had six chil- 
dren, Christy, Charles, Archibald, John, Allan, and 
Elizabeth. He travelled through the Highlands and 
Islands about 1815, collecting songs. He published his 
own poems and some poems by others in 1818. He 
came to Nova Scotia by the ship Economy of Aberdeen 
in 1819. He settled at Bail'-a-Chnoic in Barney's River, 
Pictou County. He removed to Glenbard, Antigonish 
County, in January, 1831. He died January 26, 1848. 
The poems that he composed in America were published 
in Antigonish in 1856. The whole of his secular poems 
were published in Clàrsach na Coille in 1 881. His 
hymns were published in the same year. He was known 
in Scotland as Bàrd Thighearna Chola and in America 
as Am Bàrd Mac-Gilleain. 



28 



ORAN DO THIGHEARNA CHOLA, 

Air do 'n Bhàrd litir-urrais fhaotuinn bhuaithe, agus e 
dol do Ghlaschu a dh' iarraidh stoc leathrach. 

Fonn. — "A chomuinn rioghail ritnaick." 

Gur neònach dhomh bhith diomhanach, 

Gun inntreachadh air dàn 

Mu chliu an uasail phriseil ud 

Tha 'm Breac-Achadh na fiachalachd ; 

Am fear 'thug dhòmhsa 'n cuimhneachan 

Nach diochuimhnich mi dha ; 

Is ann a ràinig mi dà uair e 

'Dh' f huasgladh air mo chàs. 

'S e fèin an t-uachd'ran urramach, 

Cha 'n urrainn duin' a radh 

Gu 'n diobair e na leanmhuinnich 

A thagras ris is earbs' ac' as. 

Nuair dh' fhiosraich e le seanachas diom, 

'S a thug mi dearbhadh dha, 

Gu dè mo reusan dol na 'dhèidh, 

Bu ghrad a cheum na m' phàirt. 

Cha neònach learn ged 'rinn e sud, 
Nan cuimhnicheadh e gnàths 
Nan uaislean o'n do ghineadh e, 
'Bha fearail, daimheil, cinneadail, 
'Bha calma 'n àm na h-iomairte, 
'S neo-ghioragach gun sgàth : 
'S e 'n cruadal fèin an àm na h-eiginn 
'Rinn dhaibh feum gu 'n geàrd, 

Gur h-iomadh buaidh r'a h-innse 
'Bh' air an t-sìnnsearachd o 'n d' fhàs 
Am fàillein maiseach finealta ; 
Bu choille 'bha gun chricnaich innt' 



2 9 



Na Leathanaich shean rioghail ; 
\S iad nach striochdadh gun cheann-fàth 
Fir gun athadh 'n aodann ghathan 
Ann an cath an àir. 

Bu trie a dh' fheuch an gaisgeach ud, 
Iain Garbh, a neart 's a chruas ; 
Bu sheobhag luath gu reubadh e, 
Bu leoghann colgarr' creuchdach e 
'An Grisiboll nan euchdan, 
Is e toirt le 'thrèine buaidh : 
Sheas e 'aite, ghlèidh e 'n làrach, 
'S ghabh Clann-Nèill an ruaig. 

Gur h-iomadh curaidh neartmhor 
A bha 'm Breac-Achadh le buaidh ; 
Gur lionmhor blàr 's na thaisbeanadh 
Le Lachainn a chruaidh sgairtealachd, 
An saighdear sin bu bheachdaile 
De mhacaibh Eachainn Ruaidh ; 
Bhiodh e dàna ri uchd nàmhad, 
'S làn de bhàigh ri 'thuath. 

'S e Tighearna Chola 'n diùlannach 
'Tha fiùghantach na 'ghnàths ; 
Tha fearalachd a còmhnuidh ann, 
Tha onair ann is mòralachd, 
Tha gliocas agus eòlas ann 
'S tha 'm fòghlum aige 's feàrr. 
Gnùis na fèile, com nam beusan, 
Fear nach geur mu 'n mhàl. 

Bu mheasail aig Braid-Albainn 

Am fear ainmeil 'tha mi 'luaidh, 

A dhaoine treuna, colgarra, 

A bhuidheann chliùiteach dh' earb e ris, 

'Thoirt facail dhaibh gun chearbaiche, 

Gu smachdail, calma, cruaidh : 



30 

'S e 'bhiodh dìleas leis a mhìle ud 
Nam biodh strì mu 'n cuairt. 

'S lionmhor gniomh is gaisge 

A tha 'n taice ris le cèill. 

Gur nàmhaid fèidh is earba e, 

Le 'ghunna caol neo-dhearmadach, 

A siubhal ghleann is gharbhlaichean, 

'S a choin a falbh na 'dhèidh. 

Spòrs neo-ainneamh aig' 'sna beannaibh 

Na 'chuid fearainn fhèin. 

Gur sgiobair ri là gaillinn e 

Nach aineolach mu stiùir. 

Mar steud-each lùghar, astarach 

'S an rèis, 's e dian luath, tartarach, 

Bhiodh iùbhrach èibhinn, adfhuinneach 

A marcachd thar gach sùigh. 

Dh' fhàgadh Hobart bhàn gach bàta, 

'S i bhith làn na 'siùil. 

Nuair choinnich Mac-Mhic-Eòghain e 

'S an Oban aig a bhàl, 

'S a dh' fhalbh iad leis na bain-tighearnan 

A dh' fheuchainn bàta 'Chaimbeulaich, 

Gu 'n d' mhaslaich e ga 'h-anntoil i, 

A reubadh thonn gu dàn. 

Fhuair e suas oirr' air an fhuaradh, 

'S chuir e cuairt gu 'sail. 

Slàn iomradh rè a làithean air, 

'S a chliu a ghnàth 'dol suas. 

Nam bithinn 'san taigh-thàirne 

Mar-ri cuideachd shunndaich mhànranaich, 

Gu 'n òlainn a dheoch-slàinte 

Is gu 'm biodh i làn mu 'n cuairt. 

Am fiubhaidh gasd aig' a bheil tlachd 

'S gach ni 'tha ceart 's bu dual. 



3i 

ORAN DO THIGHEARNA CHOLA, 

Nuair a cheannaich e Eilean-nam-Muc. 

Fonn. — " ' S i deoch-salinte '« righ cCsfearr leinn. 

Thàinig naidheachd a Dunèideann, 
Thug an sgeula dhomh toilinntinn, 
Gu'n deach Alasdair air chuairt, 
An diugh a chuala mi le cinnt' e 
Nuair a chaidh e 'm rneasg nan uaislean 
Fhuair e buaidh air na bha cruinn ann ; 
.Thug e dhachaidh còir an àite 
Ged a b' fhada each a stri ris. 

Bha gach tighearn' air son fhaotuinn 

'S iad ga 'dhaoiadh ann am pris air. 

Cha robh 'n gnothach dhaibh na 'shùgradh 

Bho'n a ghlachd e 'chùis na 'inntinn : 

Bhiodh e dimeasach ri 'bheò leis, 

Bho'n a bha e 'n còir a shinnsre, 

Gu'n leigeadh e bhuaith' an t-àite. 

Ged a dh' àrdaicheadh e mil' air. 

Rinn e gniomh a bha neo-chearbach, 
'S math gu 'n d' fhalbh e air an t-saothair ; 
Bha mòran cruinn de luchd-airgid, 
Thug e tairgse 'chuir mu sgaoil iad. 
Aige fèin tha 'n t-eilein bòidheach, 
'S fad o 'n bha e'n tòir air fhaotuinn ; 
'S iomadh aon aig an robh suil ann. 
Nan leigteadh ga 'n ionnuaidh saor e. 

Tha 'chuid tuatha uile air solas 
Ris an dòigh 's a bheil e 'gluasad : 
'N oidhche "thainig fios ga' n ionnsuidh 
'Thaobh na h-ionndrainn a bha uatha 



32 

Chit' a deàrrsadh ris na speuran 
Teinntean èibhnis air gach cruachan, 
'S iad ag 01 air a dheoch-slàinte 
De'n dibh làidir 'bha gun truailleadh. 

Bu bheag ionghnadh mar a bha iad 
'Gòl deoch-slàint' an àrmuinn uasail ; 
An cul-taic' ri uair am fàilinn 
Nach faic càs orra gun fhuasgladh ; 
Tha e iochdmhor làn de cheartas, 
Cha b' e chleachduinn a bhith cruaidh orr' 
Uachdaran cho math 's a tha 'n Albainn, 
Ged a sheanachaisteadh mu'n cuairt iad. 

Gur a h-ainmeil am measg sluaigh e, 
'S aobhar uaill d' a chinneadh mòr e, 
Clann Ghilleain a bha lionmhor, 
Na fir rioghail dha 'n robh mhòrchuis. 
Cha do dh ionnsaich iad, le giorag 
Ann an iomairt no 'n tùs còmhraig, 
Gu 'n tàirneadh iad ceum an t-slinnein ; 
'S grad a thilleadh iad an tòrachd. 

Bha iad misneachail le cruadal 
'Dh' fhaotuinn buaidh 's a h-uile còmhdhai 
'S fad' a chluinnteadh fuaim an clàidhean 
'Gearradh chnàmh is fuil ga 'dòrtadh. 
'S e fear aca 'bhuaill a bhuille 
Fhuair an t-urram latha Lòchaidh. — 
'S e na thuit diubh 'n Inbherchèitein 
'Thug an dith orra 's bu mhòr e. 

Fhuair e 'nis a dh' ionnsuidh làimhe 

Mar a b' àill leis o Chlann-Dòmhnaill ; 

Bhuannaich e air ais le 'thapadh 

Na thug Lachainn daibh le gòraich. 

Leanar tuilleadh ris an àite, 

'S ann a cheanglas an Tighearn òg e 



33 

Ris a chrùn gu daingeann làidir, 
Gun dad fàilinn o Righ Deòrsa. 

Ma bhios Eòghan fearail, cliùiteach, 
Mar bu duthchas da o sheòrsa, 
'S e a leanachd an deagh chleachduinn 
'Tha e 'faicinn, mar bu choir dha, 
Bidh e 'meudachadh na h-oighreachd, 
Gun a cur an cuingirl òirleach. — 
Ceum air adhart dha, mo dhùrachd, 
Biodh gach cùis a dol ri bheò leis. 

'S lionmhor caraid ann an Albainn 
Aig fear ainmeil nan deagh dhoighean, 
Nam biodh uireasbhuidh no feum air 
'Dheanadh èirigh leis gu 'chòmhnadh ; — 
Fineachan tha làidir treubhach, 
'S iad nach gèilleadh anns a chòmhrag ; 
Bhiodh iad dian mar theine lasrach 
Roimh ghaoith bhrais a losgadh còmhlaich. 

Tha ceann-feadhn' an Loch-a-Buidhe 
Thigeadh uidheamach na 'chòmhdhail, 
Le chuid daoine fèin mu 'n cuairt da 
Air an tarruinn suas an òrdagh. 
Dh' èireadh a duthaich shil Eachainn 
Na fir bheachdail, neartmhor chròdha, 
Daragan nach gabhadh lùbadh, 
'S cha bu chùram daibh cion eolais. 

Gu 'm bu luath leat Mac Mhic Eòghain 
Le 'fhir theòma, ghuineach, dhàna, 
'Dheanadh euchdan anns a chaonnaig, 
'Gearradh smuais' le faobhar stàilinn ; 
Mac.Leòid Dhun-Bheagain 's a dhaoine 
Nach bu tais ri aodann làmhaich ; 
'S Mac Dhomhnaill Duihh le Clann-Chamaroin, 
Buidheann cholgarra 'san àraich. 
5 



34 



Gu'm a slàn do 'n àrmunn ainmeil 
A dh' ùraich seanachas an drasd dhomh ; 
Gu'm a buan am fear a cheannaich 
Bho Mhac 'Ic Ailein an t-àite. — 
'S mi gu'n cosgadh i le solas, 
Ged a chuirinn òr ga 'pàigheadh, 
Deoch-slàinte 'n Alasdair euchdaich, 
Mo chùll-taic' nuair 'thrèigeadh each mi. 



DO THIGHEARNA CHOLA. 

Air do Thighearna Chola bhith air chuairt anns an 
eilein Sgitheanach, agus ag coiseachd ann air feadh na 
h-oidhche, thuit e leis na creagan, agus bha e ann an 
cunnart bàis. 

Fonn,— "" Gur h-e mise tW air mo chrkdh." 

Thàinig naidheachd do 'n tir 

Nach bu mhisd sinn ga 'r dith, 

Ged nach biodh i cho fior 

Bha i muladach dhuinn : 

'S ann a chualas le cinnt 

Gu bheil Alasdair tinn fo èislein. 

Gu bheil' &c. 

'S mor mo chùram an dràsd 

,Gur h-e teachdair' o'n bhàs 

Thàinig ealamh na 'dhàil 

Is a leag e gu làr 

Leis na stallachan àrd, 

'Cur nan saighdean an sàs gu geu ann. 

Tha e cruadalach leam 
A bhith 'smaoinlinn 's gach àm 
Gu'n do bhuail iad na 'cheann 
Is na ghualainn 'sna 'làimh 



35 



'S gu'n do thuit e 'sa ghleann, 

'S e gun chlaisteachd gun chainnt, gun lèirsinn. 

Gur a soilleir a bheàrn 

As ar cinneadh gu l>ràth 

Mur a h-èirich e slàn 

Bho na h-acaidean cràidh. — 

Co a ghabhas ar pàirt 

Ged a chaithear gach là oirnn eucoir'. 

Ma 's e so a cheann-crìch' 

Bidh sinn tursach ga 'chaoidh ; 

Ar cùl-taic bidh ga 'r dìth. 

Cha robh duin' ann r'a linn. 

'Dh' fhaodadh tamailt 'thoirt duinn 

Bho 'n 'bha esan na dhion mar sgèith dhuinn. 

Gur h-e 'n turas gun bhuaidh 

A thug Alasdair bhuainn, 

Nuair a chaidh e air chuairt 

Leis a bhàta mu Thuath : — 

Cha 'n e cunnart nan stuadh 

'Dh' fhàg a chinneadh cho truagh mu dhèibhinn. 

'S truagh nach robh mi ga 'chòir 

'S a bhith sgileil gu leòir, 

Ann an ionnsachadh mòr 

Mar na Muilich nach beò :* 

Dheanainn leigheas d'a leòin. 

'S bheirinn fuasgladh da dhòruinn chreuchdaich. 

Tha mi smaointinn gun tàmh 
Thu bhith 'd shìneadh 'sa chàrn, 
'Fhir a dh' fhuasgladh mo chàs. — 
Craobh de 'n abhall a b'fheàrr 
A rinn cinntinn fo bhlàth 
Anns a choille a b'àirde geugan. 



36 



Tha do thuath anns gach àit.' 

Fo throm mhulad an dràsd ; 

'S goirt an gearan gach là 

'S cha bhith sunnd ac' air stà 

Gus an dèid thu na's feàrr : — 

'S beag an t-ioghnadh ged tha iad deurach. 

Bu tu 'n t-uachdaran gasd, 

'S mòr an uaisle bha 'd' bheachd : 

Bha thu reusonta, ceart ; 

Bha thu caoimhneil le tlachd 

Ris gach aon 'bhiodh an aire ; 

\S tu nach togadh na mairt an èirig. 

Tha mo dhuil anns an Ti 

A tha riaghladh gach nl 

Gu 'n dig ath-sgeul 'bhios binn 

Is gu 'ra faic sinn a risd 

Ann an spionnadh gun dith, 

Mar bu mhiann leinn na d' thìr fèin thu. 



* The Beatons of Mull were famous doctors. They 
wrote on medicine in Gaelic and Latin. 



DO THIGHEARNA CHOLA. 

Air do'n Bhàrd mòran de dh-àrain a chruinneachadh 
'feadh na dùthcha chaidh e leotha do Dhunèideann, ann 
an dùil gu 'm faigheadh e cuideachadh gu 'n cur am mach 
bho 'n Chomunn Ghàidhealach. Cha dug a chuideachd 
fheumail sin mòran misnich dha. Nuair a dtrfhag e 'n 
taigh bha dùil aige gu 'n tachradh Tighearna Chola air 
an Dunèideann ; nuair a ràinig e, 's ann a bha esan an 
Sasunn. 



37 

FONN. — ii Tha tasgaidh hJmam an diomhaireachd. 

An ceanna-bhaile na rioghachd so 
Tha uaislean suairce siobhalta 
'Tha 'n tòir air cainnt an sinnsearachd 
A chumail suas, 's nach diobair i. 
Ged leigeadh treis air dichuimhn' i 
Gu bheil i 'nis air cinntinn 
Anns gach tir 'san robh a h-eolas. 
Gu bheil i nis &c. 

Bha cuid de dhaoine 'g innse dhomh 
Nan cuirinn cruinn an sgriobhainnean 
Na h-òrain bblasda phriseil sin 
A dh' fhàg na bàird mar dhileab dhuinn, 
'S a gheibhear anns na criochaibh so, 
Gu 'n dugteadh duais is fiacban dhomh 
Bho 'n Chomunn rioghail, choir ud. 

Ged sgriobh mi sios na 'h-ealaidhean 

Bho 'n ràinig mi 's mi aineolach 

'S nach robh fear-daimh no car'aid ann 

A ghabh mo phàirt, no 'shealladh orm, 

Cha dug iad mòran geallaidh dhomh, 

'S ann 'thuirt iad, " rinneadh mearachd oirnn 

Ga 'r mealladh anns an t-seòl sin." 

Gur h-ann an sin a dh' ionndraich mi 

'M fear ruadh dha 'n dual bhith ceannsgalach 

\S a sheasadh 'n am na teanntachd mi 

Am measg nan uaislean Gallda sin, 

'Bha 'g imeachd air na cabhsairean, 

Ged bha mi trie a sealltainn orr,' 

Cha 'n f haicinn ann an Còirneal. 

'S e sud an laoch a chliùthaichinn 
'S an dàn le ìnntinn dhùrachdaich ; 



33 

An sàr dhuin' uasal ionnsaichte. 
Gur caoimhneil, bàigheil, cùirteil e 
Na 'thalla tìalaidh fiughantach 
'S gur pailt gach nì fo stiubhartaibh 
'Chur rum na cuirm an òrdagh. 

Nuair bhiodh na h-uaislean cruinn aige, 
Na'n suìdh' aig bòrd na dinnearach, 
Bu sbiùbhlach meòir nam piobairean 
A cluich air feadainn liomharra 
Gu fonnmhor sunndach, inntinneach, 
'S gach deoch bu bhlaisde brioghalachd 
A dol an gniomh nas or-cheard. 

Bhiodh òl mu 'n bhòrd gu toirbheairteach 
Gun aire, gun seòrsa 'teirgsinn ann, 
Gach aon bhiodh sunndach, seanachasach, 
Gun leòn, gun bhròn, gun dearmail orr'. 
Gach ni bhiodh mar a b' iomchaidh dhaibh 
'S an teaghlach ghreadhnach, shuilbhearra 
'S an caitht' a chuirm le solas. 

A theaghlach tha mar bhuineadh dhaibh, 
Le 'n tlachd 'sa bheus a chunnaic iad ; 
Gur caoimhneil a toirt cuiridh iad, 
Gur bàigheil a cur furain iad ; 
Gur h-ainmeil aig luchd-turais iad, 
Gur trie daoin' uaisle urramach 
Air chuairt a fuireach còmhl' ris. 

Gach nì tha 'ghnàth gun uireasbhuidh 
'S an tùr 'an lionmhor uinneagan : — 
Dh' athnuadhaich e bho 'n uiridh e, 
Gur bòidheach mar a chumadh e, 
Gu ceàrnach, stuadhach, turaideach ; 
Air àirde chuir e tuilleadh ris 
'S gu'n d' fhàg e 'mhulach còmhnard. 



39 

Nuair 'thilleas e do 'n rioghachd so 

Gu aitribh a chur dion' oirre, 

Gu 'àite-còmhnaidh ìnntinneach, 

Thèid mi a null is chi mi e, 

Is gheibh mi caoimhneil dìleas e ; 

Cha bhith mo shaothair diomhanach ; 

Thèid i gu crìch le 'comhnadh. 



DO RAONALL DOMHNALLACH 
TIGHEARNA STAFA, 

Nuair a bha e 'n lagh ris an Robastanach, airson eucoir 
a dheanamh air daoine bochda a bha e 'toirt do dh- 
America. 

Fonn. — Gur mise tha gu fast alack.'" 

Gu'n robh mi treis a fuireach 

Dh' fheuch an cluinninn dad bho chàch, 
Ach bhò nach d' rinn iad ullamh e 

Cha dean mi tuilleadh tàimh. 
Gu'm bi mi nis a tòiseachadh 

Gu seòl a chur air dàn. — 
'S ann 'shaoileadh neach gu'n d' fhalbh 

Na bha de sheanachas aig na bàird. 

Is cinnteach mi nach d' fhalbh e, 

Ged thug dearmad orr' an dràsd 
Gun Raonall òg a chuimhneachadh 

Dha 'bheil an inntinn àrd ; 
Am fear a tha cho saothrachail 

Air son nan daoin' 'tha 'n càs, 
Ri toirt a mach a cheartais daibh, 

\S tha sin na 'bheachd a ghnàth. 

'S e fèin am fior dhuin' uasal 
Air nach faodar gluasad ceàrr, 



40 

De Dhòmhnallaich a chruadail 

'S trie a bhuannaich anns na blàir ; 

Gur h-ann air Staffa 'staoilear e . 
Ma dh' fhaighneachdas sibh e, 

'S tha 'n oighreachd sin am bann aig' 
Fhad 's a bhuaileas tonn ri tràigh. 

'S fear-lagha fiosrach ionnsaicht' e 

'Fhuair ciiù 's bu dù sinn da : 
Tha gliocas tuigs' is riasantachd 

Na 'chridhe fialaidh blàth. 
Gur glan a dhearbh e 'fhiachalachd 

Nuair 'sheas e dìleas, dàn, 
Air taobh nan daoin' a chiosnaicheadh 

'S iad air an luing an sàs. 

Bha 'n Robastanach eucorach 

Ga 'n eigneachadh air bòrd ; 
Chuir e gu mòr an teanntachd iad, 

Gur gann a dh Than iad beò. 
B' i sin an naidheachd uamhasach, 

Bha 'n tuagh aige na 'dhòrn, 
'S e maoidheadh air a cheann 'thoirt diubh 

Mur tionndadh iad ga 'n deòin. 

B' e òrdagh teann do 'n stiùramaich' 

An cursa 'chur mu 'n cuairt ; 
Is b' èiginn daibh a sgriobhadh dha 

Gu 'n d' thill iad ri an-uair. 
Gu dalma bhrist e 'chumhnantan, 

'S an cuid ga 'spùinneadh bhuap'. — 
Cha trie a chunnacas aintighearna 

Cho gionach, aingidh, fuar. 

Nuair chuala Raonall Dòmhnallach 

Mu 'n t-seol a rinn a bhèist, 
'S mu fhulangas nan Gaidheal 



Gu 'n do rinn a nàdar leum, 
Gu dian na 'aghaidh thòisich e 

Ri cònnsachadh gu geur, 
'S cha sguir e dheth 's am fògrar e 

Gu còrsa Bhot'ney Bay. 

Nam biodh na h-uaislean eile 

Ann an eireachdas d'a rèir, 
Bhiodh meas ac' air an iochdarain, 

Is dh' iobradh iad an sprèidh. 
Nam biodh iad mar bu choir dhaibh. 

Ann an tròcair, iochd, is eud, 
Cha leigeadh iad an t-uallach so 

Mu 'ghuaillibh-san leis fèin. 

A dh' aindheòin eucoir 's aingidheachd 

Thig e ri àm an àird : 
Tha beannachdan nam miltean leis 

'S e toirt do 'n fhìrinn gràidh. 
Na bochdan tha gu durachdach 

Ag ùirnigh leis gach là ; 
'S tha ainm am beul gach dilleachdain 

Mar charaid dìleas, blàth. 



DUANAG 

Do Mhaighstir Iain Mac-Gilleain, ministear Chola. 

Fonn. — " S iad mo ritn najir gheala." 

Thoir mo shoraidh le durachd 

Thar an aiseig a null 

Gu Maighstir Iain tha 'n tùr Airileoid. 

Thoir mo shoraidh, &c. 

'Sin an t-oganach siobhalt 

'Tha gun mhòrchuis na 'inntinn ; 

Tha e eireachdail, grinn air gach seòl. 



4 2 

Tha e uasal na 'thighinn 

Agus suairce na 'bhruidhinn, 

'S tha e fiùghantach, cridheil gu leòir. 

'S furasd' aithneachadh bho 'nàdar 

Gur a h-ann de 'n fhuil àird e 

'Thug do dh-Alb' iomadh sàr bu mhòr glòir; 

Clann-Ghilleain a shinnsreadh, 

Cinneadh àrdanach, rìoghail, 

Dha 'm biodh brataichean riomhach de 'n t-sròl. 

Sin an dream a bha cliùiteach, 

'S nach bu tais gu toirt cùis diubh ; 

Gu'n robh Dubhairt car ùin' ac' an còir. 

Tha e dùbailt' an càirdeas 

Ris na fir tha mi 'g ràitinn, 

A bhiodh cruadalachj dàna 'san tòir. 

'S tha e dileas r'a sheanachas 

Do Loch-Iall 's do Chlann-Chamaroin ; 

Buidheann Abrach tha calm' air gach dòigh. 

'S gu 'n do rinn iad sinn fhiachainn 
Nuair 'bha 'n rioghachd s' ga 'riasladh ; 
Sheas iad Eòghan tri bliadhn' agus còrr. 

Tha e ionnsaichte, fiosrach, 

Tha e caoimhneil, làn misnich ; 

Cha 'n fheil aon dad a's misd e ga 'choir. 

Cha 'n fheil gainne no crin' ann, 
Cha do chleachd e bhith miodhair 
An àm suidhe no diolaidh mu 'n bhòrd 

'S e sin cridhe na fèile ; 

Bha mi tacan an dè !eis ; 

'S gur a math learn deagh sgeul air r'a bheò. 



43 

Sgeula b' ait' leam a chluinntinn 

E bhith socrach 's an tir so 

Gus an rachadh a stipinn na 's mò. 

'S gu'm bu mhath leam an dèidh sin 

E bhith pòsda ri cèile, 

'N tè bu mhiannach leis fhèin ge b' i òigh. 



The Rev. John Maclean was born at Grandtully, 
Perthshire. He became minister of Coll in 1813. He 
was a short, stout, and strong man. He was a Maclean 
to the back-bone, and was always ready to quarrel with 
an Argyll Campbell. He died in Coll, July 16, 1834. 
He was never married. 



CUMHA 
Do Mhr. Eamunn Mac-Cuinn, ministear Bharra. 

Fonn.— " Gaoir na?n ban Muileach" 

Thàinig sgeula bho Uibhist 

'Mheudaich bròn do bhean Chuibhir ; 

Chuir e 'sùilean gu snighe, 

\S goirt a ràinig e 'cridhe ; 

Bha a ceile gun bhruidhinn 

Air a chàradh na 'uidhim ; 

Ged nach b'ann air son tighinn na 'shlàinte. 

Tha i muladach deurach 

A sior-chumha mu dhèibhinn ; 

Dh' fhalbh a h-aighear 's a h-eibhneas, 

'S fear na misnich 's na cèille 

Air a phasgadh 'sna lèintean, 

'S a làmh fhuar aig an eug air, 

'S fir ga 'ghiùlan air spèicean gu 'bhàta. 



44 



Ann an ciste chaoil, chuimte, 

'S i gu teann air a dlùthadh 

Bha 'n duin' eireachdail, cliùiteach 

'Dol na 'bhàta gu 'dhùthaich 

'Chum a leigeal 'san tunga, 

'S e an suain as nach dùisg e 

Gus an gairmear gu cunntas sliochd Adhaimh. 

B'e 'n cead muladach cianail 

'Ghabh a bhean dheth Di-ciadainn ; 

Chaill i 'companach ciatach, 

Am fear fiùghantach, fialaidh. 

'S beag an t-ionghnadh i 'liathadh 

'S i gu brònach ga 'iargainn 

Bho na chuireadh 's an lion-eudach bhàis e. 

Ann an leaba na h-ùrach, 

Fo na clàir air an dunadh, 

Dh' fhàg i aobhar a h-ionndrainn, 

'S i mar luing 'bhiodh gun chursa 

Ruith air cladach gun chriù oirr', 

Gun fhear-eòlais no stiuraidh, 

'Chaill a combaist, a siùil 's a croinn àrda ; 

No mar chraoibh air a rùsgadh, 

'Bhiodh gun duilleach gun ubhlan, 

Ach gu glan air a spuineadh, 

Is an stoc mar bu du dha 

A sior-chrionadh 's a sughadh 

Ann an toiseach na dubhlachd, 

'S cha chuir earrach no lunasdal blàth oirr'. 

'S ann mu thràthaibh na Bealltainn, 
Nuair bha 'n saoghal a sealltainn 
Maiseach, èibhinn, neo-fhallsail, 
Fhuair i 'n deuchainn 'bha teann oirr, 
A dh' fhàg èisleineach fann i, 



45 



'Dh 'fhag mar choluinn gun cheann i ; 
Chaill gach lus agus crann dh' i an àilleachd. 

Tha i brònach ro uaigneach, 

Gun toillinntinn ri uaislean, 

'S i gun chèile ri 'gualainn. 

'Stric na deòir air a gruaidhean 

'Caoidh an fhir nach robh gruamach. — 

'S goirt an t-saighead a bhuail i 

Nuair a thog iad air ghluasad bho thràigh e. 

: S iomadh sùil a bha galach 

'S e ga 'ghiulan aig fearaibh 

'Dhol 's a chrùisle am falach,— 

B' e 'n duin' uasal r'a fharraid 

Maighstir Eamunn a Barra, 

Cha robh 'leithid ach ainneamh 

Bho'n a dh' eug Maighstir Ailein a bhràthair. 

Bha e taitneach na 'sheanachas, 

Bha e measail ro ainmeil, 

Bha e foghainteach calma. — 

'S gu'm bu sgiobair air fairg e 

Nach robh gealtach no leanabail 

Mar is trie rinn e 'dhearbhadh, 

'S e cho math 's a bha 'n Albainn mar shnàmhaich' 

Bha e misneachail meanmnach, 

Bha e cumadail dealbhach, 

Gu'm bu churaidh gun chearb e 

Dheanadh ceannard air armailt, 

Ann an spionnadh 's an anfhadh, 

Nan do chleachd e'n tùs aimsir', 

'Bhith ri sgathadh is marbhadh 'sna blàraibh. 

'S ann a shocraich e 'inntinn 
'Dhol a leughadh a Bhiòbuill 



46 



Is a liubhairt na firinn 

Mar dheagh theachdaire cinnteach. — 

'S iomadh comhairle dhileas 

'Thugadh seachad ri thim leis 

'S e ag innse mu'n Ti sin 'thug gràdh dhuinn. 

'S maith a dh' aithnich e'n saoghal 

Fhad 's a bha e air faotuinn, 

Bha e truacanta daonnach, 

'Dheanamh feum 'bha e saoithreach, 

Bha e iriosal aoidheil, 

Aig gach duine bha gaol air 

Gus na chuireadh 's a chaol-leaba chlàr e. 

Cha 'n fheil stà dhuinn bhith tuireadh 
'N fhir 'chaidh null air a thuras, 
Thig am bàs air gach duine, 
Cha dean foghlum no urram 
Neach a theàrnadh bho 'bhuille, — 
Guidheam Teàrlach a dh' fhuireach 
'Thoirt toilinntinn na 'mulad d'a mhàthair ; 

'S e bhith cruadalach, fearail, 

Mar bu dual d'a o sheanair 

'Choisinn buaidh air na Gallaibh, 

A thug cuis dhiubh a dh' aindeoin, 

'S a fhuair cliù do Mhac-Cailein 

Nuair a thilg e chlach-eallaich : — 

Chuir e suas air an fhearann thar chàich i. 

Faiceam àrd e an urram 

Mar 'bha Còirneal na Sgurra 

'Tha 'n diugh, aobhar mo mhulaid, 

\S e na shineadh air uilinn 

Ann an seòmar nan uinneag, 

'S ann a dh' fhalbh 'uainn gu buileac.h, 

Sliochd Nèill Bhàin a bha curanta dàicheil. 



47 

The Rev. Edmund MacQueen was married to Isabella, 
daughter of Charles Maclean of Scour, and sister of 
Gilleasbuig na Sgurra. The Macleans of Scour were 
descended from Neil Ban, the founder of the house of 
Boreraig, the first branch of the family of Ardgour. 



CALL NA CAILIN. 

Chaidh Niall Mac-Gilleain, " am maor Ban," Lach- 
ainn Dòmhnallach, mac Dhòmhnaill, mhic Chaluim, 
agus Niall Dòmhnallach, mac Sheumais mhic Chaluim, 
triùir dhaoine a mhuinntir Thiriodh air ghnothach do 
dh-Ile. Nuair a bha iad a tighinn dachaidh chaidh an 
call aig na Suacain an Tiriodh. B'e A Chailin ainm a 
bhàta aca. 

'S ann Di-sathairne 'chualas 

Sgeul bu chruaidh a bhith fior, 

Gu'n do chaill eadh na daoine 

Dh 'fhàg an Caolas bhuainn fhin, 

Dh 'f halbh 's a mhaduinn Di-dòmhnaich 

Fo àrd sheòl as an tir. 

Ged a thill sibh gu còrsa 

Gu'm bu bhròn-ich sud dhuinn. 

Ged a thill sibh ga 'r n-ionnsuidh 
Ann an ùine ro gheàrr, 
Ann an àite toil-inntinn 
Bha sinn lìonte le cràdh. 
Chaidh 'ur call aig na Suacain 
Anns na stuadhan gun bhàigh ; 
\S cha b'e gainnead 'ur n-eo!ais 
'Chuir fo sheòl sibh do 'n àit'. 

Gur h-e 'n oidhche bhith dorcha, 
Is an stoirm a bhith àrd, 



'Chuir a Chailin ga 'n ionnsuidh 

Ann an tùs a mhuir-tràigh',— 

Gu 'm bu chruaidh leam 'ur glaodhaich 

Nuair a sgaoil i na 'clàir, 

'S nach robh duine g' ur n->eisdeachd 

Dheanadh feum dhuibh n' ur càs. 

Och, a Sheumais 's a Dhòmhnaill, 
'S goirt leam dòruinn 'ur crìdh ; 
Fhuair sibh greadan am bliadhna 
'Rinn 'ur liathadh roimh 'n tìm. 
Thugadh bhuaibh na fir chalma 
Nach robh cearbach air gnìomh ; 
Bu deagh sgiobairean fairg' iad, 
'S trie a dhearbh iad gu'm b' fhìor. 

Tha do mhàthair trom tùrsach, 
'S i ga t' ionndrainn, a Nèill, 
'S beag an t-ionghnadh dhi fhèin sin, 
Chaill i h-èibhneas gu bràth. 
Com na ciataibh gun bhruaillean 
Anns gach gluasad a b' fhearr. 
Cha robh coir' ort r'a faotuinn 
Ach do shaoghal bhith geàrr. 

'S trom 'tha 'n sac s' oirr' air drùdhadh, 

Tha i brùite gu leòir, 

'S i ri smaointinn mar bhà thu 

Ann an sàs 's gun i 'd chòir, 

'S truagh leam t' athair 's do bhràithrean 

A cur àsuig air seòl 

'Dhol ga t' iarraidh le sgriobain, 

'S tu na d' shìneadh 'san ròd. * 

Tha do cheile na h-ònrachd, 
'S trie na deòir air a gruaidh, 

* Ròd, sea-weed. 



49 

Gu 'm b' e 'm mi-fhortan mòr dhi 
Nach robh 'm pòsadh ud buan. 
Thug i gaol dhuit an toiseach, 
'S cha do choisinn thu fuath, 
Is nam faigheadh i h-òrdagh 
Bhiodh i corn hi' riut 'sa chuan. 

Gu bheil Fionnaghal nigh'n Iain 
Trie a snigheadh gu trom ; 
Cha 'n i cheud chreach a leòn i, 
Ged bu mhòr i 'san àm ; 
Ach bhith cuimhneachadh Lachainn 
Bhith fo shlachdraich nan tonn, 
'S i gun mhac aic' na t' àite, 
'S bochd a làrachd 's i lom. 

Tha do pheathraichean deurach, 
'S iad fo èislean gach là ; 
Chaill iad ceannard na riaghailt, 
Làmh a dheanadh dhaibh stàth. 
Bho nach dàinig thu dhachaidh 
Bidh an aitreabh gun àird ; 
'S e do thàmh anns an fheamainn 
Cùis an gearain 's an cràklh. 

Bho na rinneadh do mhilleadh, 

'S tu air iomain nan stuad'i. 

'S bochd am moch-eirjg!] mhaidne 

Air a chladach lom, fhuar, 

'S iad ga t' iarraidh gu d' chàradh 

Ann an sàmhchair na h-uaigh'. — 

'S aobhar bròin iad r' am faicinn, 

'S an cùl-taic' aca bhuap'. 

Learn is duilich r'a innse 
Nach do thill thu, 'Nèill Bhàin', 
7 



5o 



Mar a dh'iarramaid t' fhaicinn, 
Bho Phort-Asgaig le d' bhàt'. 
Chaill an tuath am fear-comhairl' 
Anns gach gnothach a b' fheàrr ; 
Fhuair iad clisgeadh gun fhios dhaibh 
'Thug am misneach gu làr. 

'S math a ghleidh thu do phosta, 
Cha do choisinn thu diumb ; 
Bha thu measail aig uaislean, 
'S chuir an tuath annad ùidh, 
Cha bhiodh t' fhacal ga 'n diteadh 
No cur 'sios air an cùl, 
Aig gach duine bha gaol ort, 
Bu tu 'm maor a b' fheàrr cliù. 



Làmh bu ghrinn air an sgriobhadh, 
Bhiodh e cinnteach o d' mheòir. 
Cha bhiodh mearachd ad chunntas, 
'S tu nach much ad h a choir. 
Bha thu lèirsinneach, fiosrach 
Bha thu tuigseach, gun phròis. — 
B' aobhar mulaid do 'n àite 
Thu bhi bàite 'sail rod. 



Bu tu cridhe na fèile 
Nach dug spèis do bhith crion, 
'Fhir a b' àlainne cumachd 
Bho do mhullach gu d' bhuinn. 
Nuair a chruinnich do chàirdean 
'Dho! ga d' chàradh 'sa chill, 
'S iad a dh' fhaodadh a ràitinn 
Gu'm bu bheàrn thu ga 'n dith. 

Taing do 'n Ti sin tha cumail 
Stiuir na cruinne na 'dhòrn, 



5i 

'S a thug leis as an t-saoghal so 
Na daoine ud le còir, 
Gu 'n do thilg e gu cladach 
An cuirp gheal' as an rod ; 
Sguir an càirdean ga 'n iasgach, 
Fhuair iad riarachadh mòr. 



Neil M'Lean and those with him were drowned in 
March, 1809. Mr. M'Lean had gone to Islay for Mac- 
intosh, the receiver of wreck, a ship with a cargo oi 
linseed having been cast ashore in Tiree. 



BARDACHD ALASDAIR MHIC-FHIONGHAIN. 

Goirid an dèidh bàis Mhic-Fhionghain fhuair am Bàrd 
sealladh bho 'bhantraich de na h-òrain a dh' fhag e 
sgriobhte. Chord iad ris gu h-anabarrach math air son 
doimhneachd an cainnte, agus air son an t-snas leis a 
bheil iad air an cur r'a chèile. 

FONN. — " Gur a mulatlach sg\tli mi." 

Fhuaradh sealladh Di-luain learn 
'Dhuisg mo spiorad gu gluasad ; — 
Leugh mi dàin a bhaird luadhmhoir nach beò. 
Fhuaradh sealladh, &c. 

Ged nach faca mi riamh thu 

Tha mi 'g ionndrainn gu'n thriall thu, 

'Fhir bu chomasaich' briathran is glòir. 

Ghabh mi beachd air do sheanachas 

Mar a chinn e bho t' eanachainn ; 

Dh 'fhàs* thu scrriohht e crun dearmad blio d' mheòir. 



52 



Tha do shaothair mar dh' earbainn 

Ann an òrdagh gun iomrall ; 

Cha 'n fhaigh bàird oirre cearbaich' no sgòd. 

Thug a cheòlraidh le spèis dhuit 
Gach buaidh inntinn 'bha feumail 
A chur ealaidh gu ceutach air dòigh. 

Thug iad gibht dhuit an uaigneas 
Nach doir innleachd a nuas oirnn, 
'S nach dean fòghlum a bhuannachd na 's mò. 

'S mòr an tlachd a bh' aig uaislean 

Dhiot nan comunn air uairibh ; 

'S lionmhor cuireadh a fhuair thu gu 'm bòrd. 

Bhiodh na h-òrain bu ghrinne 
Sunndach, fonnmhor, le binneas 
'Tigh'nn gu pongail o bhilibh do bheòil. 

'S trie a thug thu dhaibh sgeula 

Mu na blàir 'bha 's an Eiphit ; 

'S cha bhiodh mearachd, no breug ann, no sgleò. 

Bu tu saighdear a chruadail 
Ri uchd tein' agus luaidhe ; 
'S iomadh cath anns na bhuannaich thu leòn. 

C àit an cualas ach ainmig 

Riamh 'sna cearnaibh so dh' Albainn 

Aon thug bàrr ort 'chur seanachais air dòigh. 

'S mòr an dileab a dh' fhàg thu 

Na do dhèidh aig na Gàidheil, — 

Dh' eug thu-fèin ach do dhàin mairidh beò. 



53 



CUMHA DO DII-IAIN CAIMBEUL, AN 
SGAIRINNIS. 

Bha 'n duine òg so na cheannaiche ann an Sgairinnis 
an Tiriodh. Chaidh e le dròbhgu margadh Dhùini. As 
a sinn chaidh e do Ghlaschu a cheannach bathair. Dh' 
fhàs e tinn ann an Grianaig 's e air an t-slighe dhachaidh. 
Bha e na 'chorp an ceann thrì làithean. 

'S ann 's a bhliadhna 1817 a chaochail Iain òg 
Sgairinnis. 

FoNN. — " C ar sou nach toisichinn 's a chain pa." 

'S e 'n sgeul 'thàinig a Grianaig oirnn 
Fàth m' iargainn is mo bhròin ; 
Gur trie a tigh'nn fo shuim dhomh e 
Ga 'chuimhneachadh gach 16. 
An t-òigear uasal siobhalta 
Bh' air chuairt 's an talamh iseal so 
Tha 'n diùgh gu ùir a crionadh 
Ann an diomhaireachd fo 'n fhòid. 

Di-dòmhnaich dh' fhàg e Glaschu 
Is e 'g astrachadh gun leòn ; 
Bha e gun bhròn, gun airsnealachd, 
'S e làidir, bras 's gach dòigh. 
Di-luain ghrad bhuail an acaid e, 
Di-màirt bha 'm has ac taice ris, 
Di-ciaduinn chaidh a phasgadh 
'S e gun chlaisteachd air a bhòrd. 

Is ann gun fhios dà chàirdean 
A bha deuchainn ghàbhaidh 'n òig, 
Cha robh a h-aon diùbh làmh-ris 
Gus a chàradh mar bu choir, 
Bha 'n t-eug a streup gu làidir ris, 
Bha saighead gheur an sàs aig' ann, 



54 

'S aig crìch bha thìm 's an fhàsach so 
Ri ùine gheàrr gu leòir. 

Is muladach a mhàthair 

Air a sàrachadh le hròn, 

Is athair cha 'n e 's feàrr tha dheth, 

'S an cràdh an dèidh a leòn, 

A smaointinn air an àilleagan 

A dh' imich leis na bàtaichean 

Nuair 'ghluas e roimh Fhèill-Màrtuinn 

As a Ghàidhealtachd le 'dhrobh. 

B'e so an geamhradh deurach 

Thug sgrìob gheur orra bha lom ; 

A h-uile latha 'dh' èireas iad 

Tha iad neo-èibhinn trom. 

'S e dh' fhàg gun lùths gun lèirsinn iad, 

Gu 'n robh am fear nach trèigeadh iad 

Ga 'phasgadh anns na lèintean 

Is gun aon diubh fèin air teann. 

'S ann fo na bùird na 'shìneadh 
A tha 'm fear bu shìobhak' cainnt, 
An cridhe glan 'bha fìrinneach 
Gun fhoill, gun ghiamh, gun mheang. 
Tha 'phàrantan mar dhìlleachdain, 
'S am bròn an dèidh an cìosnachadh ; 
Tha 'n deòir a ruith gu dian-fhrasach, 
Gach là na'n cridh' tha toll. 

Gur h-ann an tùs a gheamhraidh 
An deidh shamhna teann air mios' 
'Bha dùil aca bhith fàilteachadh 
An àilleagain do 'n tìr. 
Bu chruaidh am fios a ràinig iad 
'S a chiste chaoil gu'n d' chàradh e ; 
Bha bròn an ionad gàirdeachais ; 
Bu chràiteach a bha 'n ciìdh. 



55 

Bidh cuimhn' ac' air a bhliadhna so 
'S iad iargaineach, gun fheum ; 
Gu 'n d'fhuair iad mòran riasain 
A bhith cianail as a dèigh. 
Ged bbiodh iad òg gu'n liathadh iad 
Ri caoidh an fhir as riaraich iad ; 
Gu 'n deach gach cùis bho riaghailt 
Bho na thriall e gus an fhèill. 

Tha 'bhùth an deidh a ghlasadh 
Far 'm bu chieachduinn leis a bhith, 
' S a leabhraichean an tasgaidh ann 
Bh© 'làimh bu ghasda 'sgriobh. 
Bu ghrinn e-fein ga'n ceartachadh 
'S bu shìobhalta r'a fhaicinn e ; 
Bu bhòidheach cunia pearsa 
Do 'n fhear dheas bu sgairteil gniomh. 

Bu tùrail, eòlach, tapaidh e, 
Bu bheachdail air gach ni ; 
Bu chiallach, fialaidh, faicleach e 
Le aoidh le tlachd 's le sith. 
Nan deanadh daoine ceartas ris 
Cha bhiodh e cruaidh na 'n aire orra 
Bu mhath do thuath nam bailtean e, 
Cha 'n fhaict' e ga 'n cur sios. 

Ach cha 'n fheil stà l)hith cuimhneachadh 
'S a caoidh na thugadh bhuainn ; 
Cha 'n fheil neach àrd no iseal ann 
Nach dèid ri tim do 'n uaigh. 
Dean deas, a Righ nan righrean sinn, 
Gu dhol a stigh do 'n t-siorruidheachd, 
Air sgàth na beatha phriseil sin 
Mar iobairt 'thugadh suas. 



56 



DUANAG DO CHAILEIG BHIG. 

Rinneadh an duanag so do Mhòir Nic-Gilleain, nighean 
Dhòmhnuill chùbair, hràthair a Bhàird. 

Cha rohh innte ach caileag mu dheich bliadhna dh' 
aois. Bha i 'fuireach an àite seanar, athair a Bhàird. 

Gur h-e mise tha fo phràmh, 

Tha mi muladach gach là, 

'S Ailein, mac a Chlachair Bhàin, 

An dràsd a tigh'nn ga d' phòsadh 

Gur h-i \lor a mhaighdean ghrinn ; 
Cas a's deise thèid troimh 'n rid hi ; 
'S lionmhor fear a th 'ort an ti 

Bho 'n rinn mi fhin dhuit brògan. 

Nuair thèid Ailein ann ad dhàil 
Cha bhith easbhuidh ort, a ghràidh, 
Gheibh sibh craoit anns a Phort-Bhàn, 
No àit ann an Cùil-Bhòtai. 

Nuair a rèiticheas tu, 'rùin 
Thèid do sheanair leat do'n bhùth, 
'S cha bhith caomhn' aig air na crùin, 
Bheir e gun is còt' dhuit. 

A/or. — A cheud uair 'chunnaic mi e 
'S ann a bha sinn aig a bhàl ; 
'S mòr a thug mi dha de ghràdh, 

'8 cha chluinneadh each ar còmhradh. 

Ailein. — Thug mi 'Mhòir an gaol tha buan, 
'S mi nach caochail rithe 'n gruaim ; 
'S binn r'a èisdeachd guth mo luaidh 
Nuair bhios i 'lu'adh nan clòithean. 



57 



IAIN 'S A BHANA-MHAIGHSTIR. 

Chaidh am Bàrd uair a cheannach leathrach bho Iain 
Mac-Fàidein, fear-cartaidh-leathrach, anTiriodh, ach cha 
robhi iad a còrdadh mu 'n phris le deanadas bean Iain. 
Bhiodh i a sparradh a teanga far nach bu choir dhi. 

Luinneag. 

O, seinnibh gu h-eutrom, gu h-aighearach, èibhinn, 
Air cliu an fhir fheile a's ceutaiche gnàths ; 
'S na fàgaibh a chèile gun innse mu dèibhinn ; 
'S i fèin a bhean bheusach, 's gur feumail i dha. 

Chaidh mise o 'n bhaile a shealltainn mo charaid, 
'S gu leathar a cheannach o 'n fhear tha mi 'g ràdh. 
Nuair 'chaidh mi na 'sheanachas a dheanamh ris bargain. 
A mach thug mi 'n t-airgiod is thairg mi e dha. 

A bhean thuirt le greann oirr', ged gheibheadh tu bonn air. 
Cha phàigh e an call 'th' agad ann mar a tha; 
'Sin craicionn a ghamhna 'fhuair has anns an t-sàmhradh, 
'S a chairt thu le eabhnainnmu 'n d' thionndaidh am blàths. 

Nach biodh e dhuit neònach a sheachnadh le gòraich' 
'S do phiuthar gun bhrògan air reòtachd an làir ; 
Na doir e dha 'm bliadhna gun ochd-sgillin-diag air ; 
Bheir esan as riaghailt, 's gu'n dean e dha stà. 

Ged 's tusa 'bhios daonnan a cartadh 's ag aoladh 
Gach craicinn is laoicinn 'bheir daoine do 'n àit, 
Is mis' a tha 'm chlèireach a sgriobhadh 's a leughadh 
! S a cunntadh ri 'cheile, 's gur feumail mi 'ghnàth. 

Nuair fhuair e bho 'chèile, an t-òrdagh 'bha feumail 
Thuirt Iain, Cha bhreugan a dh' èisd thu bho 'm ghràdh, 



58 

Ged 's ainmeil a bhuannachd cha 'n f heil i ach suarach, 
Tha mòran 'dol bhuam di an tuarasdal chàich. 

Cha 'n urrainn mi innse gach nì 'tha cur pris air, 
Bu trie 'bha mi sgith mu'n do mhinich mi e. 
Bu ghoirt bha mo dhriom deth ga 'cheangal le siomain 
'S ga 'tharruinn le dichioll, a dìgibh dubh, grànnd. 

Bu draghail an ni dhomh bhith 'siubhal tràigh Chrionaig 
'Toirt shligean a nios aisd, le inean mo lamb. 
'S bu chosdail gu cinnteach an losgadh gu griosaich 
'S an toirt gu aol brioghmhor, geal, min air an làr. 

A mhòin' anns an fhearann cha 'n f haigh mi r'a ceannach, 
Tha againn ri tarruinn, 's tha 'm faradh fior àrd, 
'S a chairt tha i priseil, ge pailt i 'san rioghachd, 
'S tha cusbunn an righ oirre 'mhiodachadh mail. 

Cha b' ann le bhith diomhain a dh' fhag mi cho min e ; 
Ga 'spionadh 's ga 'sgriobadh bu sgith bha mo làmh. 
Nis chi thu le firinn gur fiach na 'tha dhith ort 
Gach bonn a chaidh innse le m' mhnaoi mar a tha. 

Bho 'n bha mi na m' èiginn gu'm b' fheudar dhomh 

gèilleadh. 
Do dh-Iain 's da chlèireach, bean bheusach an àigh ; 
Cha cheannaich mi 'n còrr bhuap, cha bhith mi cho gòrach, 
'S ann thèid mi do'n Oban, 's e moran a's feàrr. 

O Iain ; s tu 'n truaghan ; air thaod tha thu 'gluasad 
An dèidh na tè bhuaireanta fhuair thu air làimh ; 
Do thriubhas mhath chlòtha thoir dh' ise mar chòmhdach 
'S cuir umad a cot'-se mar 's còir dhuit gun cia.il. 



59 

ÀIRIGH A CHAOLAIS. 

Rinneadh an t-òran so do cheathrar bhuachaillean anns 
a Chaolas, an Tiriodh a bha 'togail àirigh agus a deanamh 
dearmaid air an obair. 

Ltdnneag. 

Balach na b-aimhreite, ho rò, 
Mac an fhir Ghallda, ho ro èile 
'Thàinig le anntlachd, hu ru bhith ò 
'S a chuireadh na glinn o riaghailt oirnn. 

Le sunnd chuir an t-àrmunn 
A thàinig do 'n bhaile 
A suas àite sùgraidh 
Air chùlthaobh a bharra, 
'S cha 'n fhaicear air cùram 
'S a chùl ris an stalla ; 
Bidh poit agus bùl aig' 
'S gur dlùth 'ni e 'gharadh. 

Nuair 'shuidhich e 'm bonn 
Aig taigh fonnmhor na caithrim 
Gu'n d' ghlaodh e a nuas 
Air a bhuachaill aig Ailein. 
Nuair tbàinig e làmh-ris 
Gu blàth thuirt e, 'Charaid, 
Ma gheibh thu na lànain 
Gur pàirt iad mu 'n talla. 

A nuas thàinig Bloinigein 
Gu~stoirmeìl na 'n caranih, 
Is thubhairt e, 'S àlainn 
An àirigh 'bhios agaibh. 
Gu dearbh bidh i bonn, 
Bldh i trom air 'ur sporain 
Mu 'n cuir sibh air dòigh i 
'S- i stòraidh fo 'n talamh. 



6o 

Na 'dhèidh thàinig Iain, 
'S bu chridheil am fear e, 
Is thubhairt e, 'S ceutach 
Tha 'n stèidh air a gearradh ; 
Bheir mise dhuibh còmhnadh, 
B'e 'n solas bhith mar-ruibh ; 
'S bidh againn an àirigh 
A 's feàrr tha *san fhearann. 

5 S na croitean so shuas 
Tha na buachaillean ro-mhath ; 
'S ann aca tha 'n àirigh 
Tha 'n àite math seallaidh ; 
Tha 'chlachaireachd làidir 
'S gur h-àlainn a tarruinn, 
Rinn Donnachadh an càrbhadh 
7 S Iain Camaron an spalladh. 

'S ann aca tha 'n eàrnais, 
Ni 's feàrr tha gle ainneamh 1 
Tha corn air son càis' aca 
'Bhlàiteachadh bainne ; 
Tha gloine mar sgàthan 
An càradh 'sa bhalla, 
'S tha cartal a ghàraidh 
Gu h-àrd air na sparraibh. 

'S iad fèin na fir èibhinn, 

Gun èislean, gun ghalar ; 

Tha sgil aca air èigheach, 

Air leum 's air cur char dhiubh, 

Gur trie a bhios uaislean 

Air chuairt leis na gallain, 

'S gur h-iomadh tè bhòidheach 

'Tha 'n tòir air gach fear dhiubh. 

Thuirt duine rium fhin, 

" Tha mi sgith dhiu sin cheana, 



Le fleadhan na h-àirigh 

'S le blàithid an aingil. 

Tha 'n coirce 'bha làmh-riu 

Na 'chnàmhaig gun ghearradh, 

'S ged mheasadh orr' màla 

Am pàigheadh cha 'n fhaigh mi. 

Rud eile 'tha 'm dbith-sa, 

'Tha priseij 'san fhearrann ; 

Chaidh 'pheasair a spionadh 

A nios as an talamh ; 

Bha 'm pòcannan lionte, 

'S iad dinnt' air an sparradh ; 

Mheasadh peic orr' 's rud crion 

Air nach b' fhiach dhomh tigh'nn thairis. 

Tha 'm Bloinigeir. ag ràdh rium, 

" Cha phaigh mi ri m' mhaireann 

Gun sumanadh làidir 

O bhàillidh Mhic-Cailein. 

Ma bheirear gu cuirt mi 

Mu 'n chùis a bha cronail 

Chi thus' Iain Mac Eachainn 

'Dol dachaidh fo dhorran. 

Ma phàighear am bàrr leam 
'Bha fas as an talamh, 
'S mi gun chòta, gun lèine, 
'S gu'm feumainn an ceannach, 
Bidh mo thuarasdal bhuamsa, 
'S gu'm b' fhuar air a shon mi, 
'S mi iomad la ànnrach 
Gun àirigh, gu m' gharadh." 

Na creidibh gach ni 

A thèid innse 's a bhaile 

Mu dhèibhinn nam buachaillean 

Luath-chasach, meara, 



62 



A pheasair cha spion iad 
A nois às an talamh, 
'S cha leig iad an fheudail 
Aon cheum as an sealladh. 



MOLADH DHOMHNAILL MHIC-UALRAIG. 

Bha Dòmhnall Mac - Ualraig na 'thàillear agus na 
fhidhleir. Bha e cruaidh agus ìnòr as fèin. Thachair e 
air a Bhàrd latha 'san taigh - òsda, agus thòisich e air 
iarraidh air òran molaidh a dheanamh dha, a gealltainn 
duais dha air a shon. B' ann a mhuinntir Chola an 
tàillear. Cha robh e aon chuid cho beairteach no cho 
bochd 's a tha 'n t-òran ag ràdh . 

B' ann a mhuinntir Thiriodh Teàrlach Mac Ceòraidh. 
Cha robh ann ach fidhleir bochd. Chaochail e bho 
chionn choig bliadhna fichead an siorramachd Bhruce, an 
Ontario. 

Fonn. — "Mo run geal, og." 

Thoir mo shoraidh le durachd 
A null thar an t-sàile 
'S dean a h-aiseag le curam 
A dh' ionnsuidh an tàilleir. 
Gur h-e Dòmhnall Mac-Ualraig 
'M fleasgach suairc 'tha mi 'g ràitinn 
'S mòr de cheanal 's de dh-uaisle 
Am fear do ghluasaid 's do nàdair. 
Mo run geal, og. 

Gu'n do dh' aithnich mi-fhin sud 

Mu'n do thill mi Di-màirt bhuait ; 

Le làn dearbhadh 's le firinn 

Dh' fhaodainn inns' air fear t' àbhaist, 

Nach bu sgrubaire crion thu 

Ri dhol sgriob do 'n taigh-thàirne, 



Ach gu fiughantach cosgail, 

'S cha bu bhrosgul dhomh ràitinn. 

Mur a h-abair mi breugan 
B' e do bheus anns gach àite, 
Nuair a bhiodh tu 's taigh-òsda, 
'S tu ri òl nan deoch-slàinte, 
Nach bu ni leat an stòpan 
Air a bhòrd a bhith 'd lathair, 
Ach na botail air sgòrnan, 
'S dheanteadh mòran diu 'thràghadh. 

Air a mheud 's ga 'm biodh còmhl' riut 
De luchd-eòlais 's de chàirdean 
\S tu nach rachadh ga'm feoraich 
An àm còrdadh mu'n phàigheadh ; 
Rachadh làmh ann ad phòca 
'S chuirt' an t-òr air a chlàr leat ; 
Cha do dh-iarr thu riamh muthadh, 
'S ann a chunntadh tu slàn e. 

'S beag an t-ioghnadh a mhòr-chuis 
A bhith 'd phòraibh a gluasad ; 
Tha thu 'shliochd nam fear cliùiteach 
'Bheireadh cuis de 'n luchd-fuatha ; 
Bha iad cruadalach sgairteil 
'N àm nan glas-lann a bhualadh, 
'S cha bu tais iad le ; n dornaibh 
Nuair a thòisicheadh tuasaid. 

Tha thu 'shliochd nam fear mora 
Ri am feòraich nach suarach ; 
'Bheireadh creach as na cròithean, 
'S chuireadh tòir air na buailtean ; 
Tha do shloinneadh r'a innse leinn, 
De dh-fhior chlann Mhic-Ualraig ; 
Bho Ghleann Garaidh 's bho Lòchaidh 
Thigeadh connspuinn a chruadail. 



6 4 

C' àit a bheil e r'a ìnnse, 

Fear do ghniomh' ann an Albainn ? 

Tha thu teòm' air gach oilean, 

'S mòr do chomasan eanchainn ; 

'S iomadh nì 'tha 'toirt meas ort 

Nach bi mise toirt ainm air 

Mu'n saoil cuid de m' luchd-èisdeachd 

Gur h-e breugan tha 'm sheanachas. 

Tha thu d' dhannsair air ùrlar 

'Choisinn cliù am measg Ghàidheal ; 

Nuair a chaidh thu 'Dhunèideann, 

Bha luchd-Beurla fo thàmailt. 

Thàinig fios ort am bliadhna 

Dhol ga t' fhiachainn do 'n bhàl ann ; 

Thug sin onair do 'n Diùca 

Is do 'n dùthaich a dh' fhàg thu. 

Bu leat urram a rithist 

Air an fhiodhull a ghleusadh. 

Nuair a ghlacadh tu 'd làimh i 

Cha bhiodh each ach mar bheus dhuit ; 

Cha do dh-amais aon riamh ort 

A rinn t' fhiachainn 's a cheum sin 

Ach Teàrlach Mac-Ceòraidh, 

'S e bu bhòidhche ceòl-èisdeachd. 

Thuirt na h-uaislean 'bha 'n làthàir 
Aig a bhàl ruibh ag eisdeachd, 
'S mòr am meas iad do 'n àite 
'N deach an àrach le chèile ; 
Cha 'n fheil coimeas do Theàrlach 
Fhad 's a bha sinn no thèid sinn, 
Thug e barrachd air Homer, 
Ged bu bhòsdail 's a Ghrèig e. 

Ged fhuair Teàrlach an t-urram 
Thar gach duin' air ceòl eisdeachd 



65 

Cha bu choimeas e 'Dhòmhnall 
Ann am fòghlum an dèidh sin ; 
Tha gach grinneas a t' inntinn, 
Tha thu f inealta gleusda : 
Gur mi fhèin 'bha ort eòlach 
Bho na b' òg sinn le chèile. 

Bu tu tàillear nan uaislean ; 

Gur tu dh' fhuaidheadh gu fìnealt', 

Is gu fasanta spòrsail, 

'S cha bu chlòithean bu ni leat ; 

Gur h-e deiseachan Gallda, 

'S tu cur tholl leis an t-sioda 

A bhios agad fo d' mhiaran ; 

'S bidh iad deante gu riomhach, 

Gu'n robh tighearn' na h-Airde 
Dhomh gu h-àraidh ag innse 
Gur tu 'dheanadh dha 'n còta, 
'S ro-mhath 'chòrdadh r'a inntinn ; 
Gun bhith cumhann no farsuinn 
Ach a phearsa ga 'lionadh ; 
'S mur a ruigeadh e 'n cruachan, 
Rachadh cuairt ris gu h-iosal. 

Bu tu sgiobair na mara 

Ri là greannach, ga 'fuairead ! 

'S tu nach leughadh an giorag 

Is nach tilleadh gun fhuathas. 

Cha do sheasamh e 'm bàta 

'Bheireadh bàrr air a chuan ort ; 

Eadar Eirinn is Albainn 

'S trie a dhearbh thu do chruadal. 

'S trie a sheòl thu a Lunnain, 
Bhiodh long ghunnach o'n righ leat 
'S lionmhor turas air bhuannachd 
'Thug thu bhuainn do na h-Innsean. 



66 



Bu ut 'm marsanta cliùiteach 
Gheibhteadh cùnnradh 's gach ni bhuait ; 
'S ann ad bhùthaibh le chèile 
'Bhiodh na clèirich a sgriobhadh. 

Bu tu 'n giomanach gunna 
'Bheireadh fuil air an ruadh-bhoc, 
'S iomadh fiadh fo do bhuille 
'Thuit air uilinn nam fuar bheann. 
Bu tu nàmhaid a choilich 
'S moch a ghoireadh 'sna bruachan ; 
Is na 'cearcaige duinne 
'Bheireadh gur as an luachair. 

Bu tu dròbhair nam mart 

A dheanadh ceartas is pàigheadh, 

Nuair a thigeadh tu 'n dùthaich 

Bheirteadh cunnradh is dàil dhuit. 

'S iomadh uan 'thug thu 'Dhùnaidh, 

'S iomadh crun 'thug thu 'n àit' so : — 

'S ann air monadh Dhun-Breatuinn 

'Fhuair thu 'm bristeadh nach b' fheàird thu. 

Gur a mis' tha fo mhulad, 
'S mi nach urrainn sin àicheadh, 
'S iad ag innse mar sgial dhomh 
Gu 'n do Hath thu, 's cha nàr dhuit. 
Bho na striochd thu aig baile, 
'Dheanamh arain le d' shnàthaid, 
Tha nis crioch air gach gnothach 
A bha roimhe so 'd làmhan. 

'S beag a shaoil learn gu'm faicinn 
Fear cho beairteach 's a bha thu 
'Fhalbh le pochd' air a shlinnean 
Beagan mine is càis ann, 
'Dol a dh' ionnsuidh na buana ; 
Och mo thruaighe do chàradh. — 



6/ 

Gu'm bu trom ort bhith laighe 
Ann an sabhall no 'n stàbull. 

Tha mi cinnteach, a dhaoine 
Gu'm bi 'n t-saothair so pàighte 
Nuair a chi mi na h-uaislean 
Domh'll Mac-Ualraig is Teàrlach. 
Gheibh mi gloin' air muin gloine 
De dhibh shoilleir nan Gàidheal.- 
'S gu bheil fios aig na h-eolaich 
Nach h-e sgleò 'bha mi 'g ràitinn. 



DO THIGHEARN' OG CHOLA, 
Air do'n Bhard a chluinntinn gu'n do phòs e. 

Fonn. — " Ged a dW flikg thtt ri port mi." 

An diugh chuala mi sgeula 

A rinn m' inntinn a ghleusadh gu fonn, 

Air an fhiùran òg chliùitich 

'Tha na 'oighr air an dùthaich ud thall. 

Gur h-i naidheachd an èibhnis 

'Thàinig uime a Dunèideann a nail 

Gu'n do cheangladh e 'm pòsadh ann 

Ri tè ga 'bheil stòras neo-ghann. 

Ma tha aon anns an làthair 

'Bhios a farraid mu'n àrmunn gun chearb, 

Mu bheil iomradh 'san ealaidh so 

Cha churn mi sucl aineolach oirbh. 

Tighearna Choi' tha mi 'g raitinn, 

Eoghan og, is cha'n àicheam dhuibh ainm, 

An sàr Leathannach priseil 

De na h-uaislean a chìnn o Iain Garbh. 



68 



Saoghal fada le buaidh dha 

'S do na cheile sin 'fhuair e air làimh. 

Gu'n robh 'n t-Ard Righ mar dhion da 

'S a cur chomhairlean crionnta na cheann. 

Tha e 'n dràsd ann an Lunnainn 

Is ma thèid e gun fhuireach do 'n Fhraing, 

Gu ma sàbhailte 'thuras 

Ann an àirde 's an urram gun taing. 

B' i mo chomhairle gràidh dha, 

Ma 's a duine e 'ni tàinh am measg Ghall, 

E bhith fuathach air dòighean 

Cuid de dh' uachdarain òg 'tha 'dol ann. 

Bidh iad amaideach gòrach, 

A sior chluich an cuid òir 's a cur gheall, 

'S furasd stòras a ghleidheadh 

Seach a bhuannachd an deaghaidh a chall. 

'Fhir a dh' ùraich na facail so, 

Bi cuimhneach le beachd air mo rann, 

'S air na daoine bha romhad 

A rinn feum anns gach gnothach a bh' ann. 

Chum iad aca 'n cuid fearainn, 

'S rinn iad fhuasgladh an carraid nan lann. 

Biodh an sliochd ann gu buadhach 

Fhad 's bhios duilleach a gluasad air crann. 

Sin na h-uaislean 'bha beachdail, 

Bha iad cruadalach, sgairteil, 's bu dual ; 

Bha iad iriosal hàigheil 

'Chumail taic ri fear fàilinneach truagh, 

'S bha iad smachdail ro dhàna 

Nuair a leumadh an t-àrdan riuth' suas ; 

Gu'n do dh' aithnich Mac-Nèill sin, 

Nuair a thuit e 'san àraich le 'shluagh. 

Chuala mise iad ag innse 

Nuair bha saoitheach an fhiona gun chriù, 



6 9 



Gu'n do dh' chruinhich gach bàillidh 

Gus a gleidheadh gu sàbhailt' do'n Diùc. 

Thainig Eachaan na 'leum orr' 

'S e air tigh'nn à Dunèideann as ùr, 

Thug e gròcadh gu cruaidh orr', 

'S dh' fheum iad tilleadh gun bhuannachd, gun chli 

Nuair thig Eoghan bho thuras 

'Chum an àite ga'm buin e a nail, 

Is a bhaintighearna mar ris, 

Mar is miann leis gach caraid a th *ann, 

Cluinnear losgadh nan canan 

'S freagradh dlùth aig mactalla nam beann ; 

\S bratach lurach a thaighe 

Bidh a crathadh le aighear ri 'crann. 

Ann am Breacachadh thall ud 

Bidh na h-uaislean aig Alasdair cruinn ; 

Bidh gach ni aim an òrdagh 

Bidh gach uidheam a's còir air an cionn. 

Bidh a bhranndaidh na galain 

Aig a ghillean ga 'tarruinn 's ga 'roinn, 

Cha bhith duine fo smalan, 

'S chithear surd air luchd-ealaidh a seinn. 

Ann an talla na fialachd, 

'S gu'm bu chleachduinn d' i riamh a bhith ann, 

Bidh gach ni tha r'a iarraidh, 

Cha bhith sòradh air fiontan na Fraing'. 

Gu'm hi comunn na fèile 

Sunndach, aighearach, èibhinn, neo-throm, 

Chithear tuigs' agus gèire, 

'S iad a freagairt a chèil' air gach làimh. 

Aig àm laighe na grèine 

Cluinnear fidhlean ga'n gleusadh gu teann, 

'S gu'm b' i sunnd air an òigridh 

'Chur nan car diubh le solas 'san danns'. 



7° 



Anns a mhaduinn ag èirigh 

Cluinnear piob nan dos rèidh air an lom, 

'S a puirt ealanta, shiùbhlach 

A cur aighir air dhùsgadh 's gach com. 

Gu ma h-eibhinn do 'n òigear 

Air an èireadh an t-òran le fonn ; 

Ann an labhairt mu 'dhèibhinn 

Bha gach facal gu rèidh a dol leam. 

Gur a sona 'n tè fhuair e, 

Aice fèin tha 'n duin' uasal gun mheang, 

Tha a bhuadhan cho lionmhor, • 

Is nach urrainn mi 'n inns' ann am rann. 



Hugh Maclean of Coll married Janet Dennistoun in 
1814, and received with her a dowry of ^50,000. 



ORAN DO THIGH EARA OG CHOLA, 
Nuair a cheannaich e a Bheinn Mhòr ann am Muile. 

Fonn. — Air tuiteam am chadal domJi. 

'N diugh chuala mi sgeula 
'Thug solas dhomh 's èibhneas, 
Bho chùirtear na fèil' 
Tha 'n Dunèideann an dràsda. 
Gur binn leam ri 'eisdeachd 
Gu'm faic iad le'n lèirsinn, 
Gach aon a ni feum dheth, 
'S a leughas do chàch e, 
An sgeul tha mi 'chuinntinn 
Bho Thighearna Chuimhnis, — 
Gu'n d' mheudaich e 'oighreachd 
Bho 'n roinn a bha làmh-ris. 



. 



Is urramach, 'cliùiteach, 
Do dh' fhear a chuir sùil ann, 
Gu'n d' fhuair e g'a ionnsuidh 
A chùis mar a b' àill leis. 

Mo dhùthrachd 's mo roghainn 

E 'ghluasad air adhart, 

'S na bhuinnig e 'ghleidheadh 

Gun deaghaidh aig each air, 

Lan shaor bho gach duine, 

Gun dealachadh tuilleadh ris ; 

'S ait learn na h-uiread 

Fo chomas an àrmuinn. 

Is b' fhearr leam gu'm b' urrainn e 

'Sealltainn air tuilleadh, 

'S na reicear a Muile 

'Bhith 'cruinneachadh mail dha, 

'S e dh' fhaoduinn g'a ionnsuidh 

Bho làmhan an Diuca 

Gach fearann 'san dùthaich 

'Bha 'n tùs aig a chàirdean ; 

'Bha treis aig na daoine sin, 

Tacan de 'n t-saoghal, 

Gu h-aighearach, greadhnach, 

Na 'n teaghlaichean stàtail. 

'S e thug orr' an caochladh 

An gòraiche sgaomach 

Is innleachd na feadhnach 

'Bha daonnan an sàs annt'. 

'Sann dh' fhògradh iad thairis 

Da dhùthchannaibh aìneoil, 

'S tha 'n còir aig Mac-Cailein, 

A ghabh e le dànachd. 

Bu chearr an lagh ceannasach 

'Bh' ann anns na h-àman 

'San d' fhuair e'n cuid fearainn 

Gun cheannach, gun phàigheadh. 



7 2 

Nam biodh an ceann-cinnidh 
An àite no 'n ionad, 
Tha 'n t-àra aige tilleadh 
Do 'n innis a dh' f hàg e ; 
A ghluasad neo-lapach. 
Deas, cruadalach, sgairteil, 
An Dubhairt a chaisteil, 
A b' fhaicilleach làmhach ; 
A dh' ùrachadh cleachdainn 
Nan cùirtearan gasda, 
'Bha staigh air na geataichean 
Acfhuinneach, làidir ; 
A rùsgadh na brataich 
Os cionn nam fear feachda 
Nach tionntadh le gealtachd 
Bho bhaiteal ri nàimhaid. 

Nan dùisgeadh e fhathast, 

'S gu'n tionndadh e 'n rathad so, 

Ceannard nan Leathanach, 

B' aighearach iadsan, 

Bu mhuirneach an sealladh, 

'S bu shùrdail am baile, 

Nan ùraicht' an t-sean obair 

Glan air an làraich. 

Chìteadh mar dhealanach 

Boillsgeadh bho 'n ghearasdan, 

'S chluinnteadh mactalla 

Nam beannan a b' àirde, 

A freagairt nan canan, 

Nuair bhrùchdadh an anail 

A null thar na mara 

Gu fearann Chinn-Ghearrloch. 

Nam b' fhior mar a chanadh leam 
'S lionmhor arcl thalla 
'M biodh fion ann an searragan, 
S gloineachan Ian dheth. 



73 

Bhiorìh ceannardan fearail 
Ga 'dhioladh a 'n sporain, 
Gu h-ìnntinneach, toileach, 
An onair a shlàinte. 
Air chùmhnant' e 'theannadh 
Gu 'dhùthaich na 'dheannaibh 
Gu'n òladh le annas air 
Clannaibh nan Gàidheal, — 
Ach cumaidh Mac-Cailein 
Le lagh bhur cuid fearainn, 
'S mur dean sibh a cheannach 
Cha 'n fhaigh sibh gu bràth e. 

Gu ma slàn do 'n duin' uasal 
'Rinn beagan de 'bhuannachd ; 
Gu ma beairteach sean, buan e 
Na 'uachdaran àghmhor ; 
Air cheann a chuid daoine 
Ga 'n dion anns gach aobhar, 
'S toil-inntinn na 'theaghlach 
Gun chaochladh, gun fhàillinn. 
'S e chunnaic 's a chual e, 
'S am fasan 'bu dual dha 
Bho 'n fhear a thog suas e, 
'Bhith truacanta, bàigheil ; 
Sàr cheannard na tuatha, 
Nach teannaich gu cruaidh iad, 
Nach doir an cuid bhuatha, 
'S a dh' fhuasgladh na 'n càs orr'. 

'M fear cruadalach, calma, 
Mar 's trie rinn e dhearbhadh 
Nuair bha e 'sna h-Earraghaidh'lich, 
'S b' ainmeil a phàirtidh. 
Gu'n dug e bho'n taileabart 
Fear dhiubhsan a dh' fhalbh leis ; 
Nuair dh' èirich a mheanmna 
Cha'n fharraideadh e fàbhar. 
10 



74 

An sin thuirt Mac-Comaraidh, 

\S e labhairt le" feirg ris, 

Ma 's duin' thu mar t' ainm 

Dean mo choirmeachadh-sa 'màireach. 

Gu'n d' sheas e mar dh' earbainn 

Le lann a chinn airgid, 

\S le cùram a einchainn 

Air falbh theich am Maidsear. 

Cha'n iorghnadh a mhac 

A bhith àrdanach, beachdail ; 

Bu lionmhor full reachdmhor 

\S na gaisgich bho'n d' fhàs e ; 

Na Leathanaich ghasda 

A dh' iobradh gun cheartas, 

A ruagadh bho'n aitribh, 

'S a sgapadh 's gach àite ; 

'S na Camaronaich chròdha, 

Dream eile nach sòradh 

'Dhol an carraid no 'n còmhstri, 

Fir mhòra neo-sgàthach ; 

'Bha armailteach eolach, 

\S ro dhlleas do Dheorsa, 

Ged sheas iad thar òrdaigh 

A chòmhnadh Phrionns' Tearlach. 

Do dh-Eoghan mac Alasdair, 
'Dh' ùraich dhomh 'n ealaidh so, 
Buaidh air gach bealach, 
\S gach beannachd ri là leis, 
Is uasal ri f harraid 
An treun-fhenr deas, smearail ; 
'S gach dòigh tha e fearail, 
'S e ceanalt na nàdar ; 
Sar Leathanach sgairteil, 
'Tha siobhalta tlachdmhor, 
De shiol nam fear smachdail 
'Bha'n caisteal na tràghad ; 



75 

A bhuannaich le 'n tapadh 
An dùthaich fo 'in fncal, 
'S a ghlèidh i gu sgairteil 
Bho neart na bha 'n sàs annt\ 

'S e cridhe na fèil' e, 
'Tha iriseal, dèirceil, 
'Tha cinneadaii, ceutach, 
'S nach treigeadh a chàirdean. 
Cùl-taice nam feumach, 
Ga'n dion amis gach èiginn, 
'S nach diultadh na 'n èis iad 
Le ceura 's am biodh fàillinn. 
Bu dùthchas da fèin sin, 
Bhith cruadalach, gleusda, 
Gun mhuthadh r'a fheuchainn, 
'S gun ghèilleadh do thàmailt. 
Gur soilleir a lèirsinn 
C>u ceartas a rèiteach ; 
Cha'n fhaigheadh fear eucorach 
Eisdeachd na 'làthair. 

Is iomadh ni còrr, 
'Bheireadh cliu dha an òran, 
Nach comasach dhomh s' 
'Chur an òrdagh mar b' àill learn. 
Thug siubhal is fòghlum 
Dha fiosmchadh 's eolas, 
'S tha tuigs' ann gu h-òirdheirc 
Mar lòchcan a dearrsadh, 
'S beag ionghnadh ?n òg-bhean 
A fhuair e r'a phòsadh 
Bhith ìnntinneach, sòlasach, 
'S bòidhchead an àrmuinn ; 
Nuair bhuinnig i còir air 
'S a ghlac i a dòchas, 
'S gach maighdean 'bha 'n tòir air, 
'S gu leoir dhiu 'toirt gràidh dha. 
10i 



7 6 

Tha 'ghruaidh mar an caoranrr, 

'S a chneas mar an fhaoileann ; 

Sùil ghorm, chorrach, aobhacb 

'San aodann a 's àille, 

Fo mhala gun chlaonadh, 

Le gruaidh nach (iean caochladh, 

'S aim gheibh .sinn e daonnan 

Is aogas a ghàir' air. 

Fear Hughantach, caoimhneil, 

Fear flathasach, aoihheil, 

'S ro smachdail mar shnighdear ; 

Cha'n fhaodteadh tigh'nn cèarr air 

Lann thana gheur ghrinn air 

De 'n stàiìinn 'bu righ' e. 

'S neul fala gu 'romn oirr' 

Nam faighneachdteadh làmhainn. 

Tha mòrchuis nach misd e ann, 
Eolas le gliocas aig', 
'S e ceannsgalach, misneachail, 
'S measail 's gach àite. 
'S cliu dha nach brisdeach 
Am beus a tha 'nis aige; 
'Bhuadhan 's a ghibhtean 
(ìur trie iad ri 'n àireamh. 
'S Tear ionnsaichte, deas e 
'Thoirt òrdaigh d'a fhleasgaich, 
A 's Iwidhche 'ni seasamh 
Fo dheiseachan sgàrlaid. 
Thar furge nan sirt' iad, 
Gu h-armaichte, crioslach, 
Gur h-earbsach tha mise 
Nach brisdeadh bu ghàths daibh. 

'S e Mabhair gu mlomhail, 
Am fear a chuir sios im\, 
'S a thuirt gu neo-shiobhalt' 
Nach b' fhiach iad mar phàirtidh. 



77 

Nam b' aithne dha 'n fhirinn, 
'S gu'n deanadh e h-innse, 
'S cuis urraim do ; n rioghachd 
Gu'n d' chìnn innt' na sàir ud. 
'S iad fhèin na rir ghasda 
Tha leoghanta, sgairteil ; 
'S gu'm b' fhearr iad nan collas 
Nan cuirteadh do 'n Spain iad. 
Bhiodh iomradh mu 'n cosnadh 
Le 'n ceannardan rompa ; 
Cha diultadh iad nochdadh 
Air chnocaibh ri nàmhaid. 

Do 'n t-saoghal bhiodh dearbhte 
Gu'n robh na fir chalma 
Bho thir nan laoch ainmeil 
'Bhiodh garg anns na blàraibh : — 
Na saighdearna cruadalach, 
Acfhuinneach, fuasgailteach, 
Deas-fhaclach, luath-lànihach 
'Chu.irtachadh làraich. 
An onair a fhuair iad, 
Cha dealaich i bhuatha ; 
Ge trie 'dol thar chuan iad, 
Cha chuala sinn tàmailt 
Nan curaidhean calma 
Fo 'm brataichean balla-bhreac ; 
Sliochd rioghail na h-Alha 
Dh' an seanachas a Ghàidh'ig. 

'Thigherirn' oig, gu'n robh t-iomradh 
Mar 1)' ait le d' luchd-leanmhuinn ; 
Saogh'l fad dhuit gun iomagain 
An iomlaineachd slàinte ; 
Le d' dhaoine deas, dealbhach, 
Gu h-inntinneach, seallihach, 
'Sna min-ghleann dbh gorm' 
S an cluinnt' toirm nan dos àrda ; 



78 

Le mac rathail, uallach, 
A riaghladh na tuatha, 
Mu'n gairmear gu uaigh 
Le gath l>ua<lhach a bhàis thu ; 
Is oighr' ami gu 'leanmhuinn 
An tur nan triath ainmeil ; 
Fear an ionad gach aona-ghin. 
'S gun ainbheach ri 'phaigheadh. 



AN T-URR. DONNACHADH MAC-GILLEAIN. 

The Rev. Duncan Maclean was born in Killin, Perth- 
shire, in July, 1796. His father, Archibald Maclean, was 
a cabinet maker by trade, and was known as Gilleasbuig 
Mòr, or Big Archibald. His mother was a Mackay from 
Strontian in Argyleshire. He was licensed by the Pres- 
bytery of Uist in 1822, and ordained as missionary at 
Benbecula in 1823. He became minister of Salen, Mull, 
in 1828. He was translated to Kilbrandon and Kil- 
chattan in 1835, and to Glenurchy and Inishail in 1837. 
He joined the Free Church in 1843. He wrote a good 
deal for the Teachdaire Gaidhealach and for Cuairtear nan 
Gleann. He published his poems in 1868. He died in 
December, 1871. He was a man of ability and culture, 
a good preacher, and an excellent poet. He could play 
on the violin, and could play the old Highland airs re- 
markably well. He married a daughter of Kenneth 
Macleod, tacksman of Ebost, and had by her seven chil- 
dren, Murdoch, Archibald, Kenneth, John, Flora, Mar- 
garet, and Sarah. Archibald was city treasurer of 
Bradford, Pennsylvania. He died in February, 1899. 
He was a true Highlander. 



79 
CEOL. 

'S binn caoirean nan caochan 'an aonach nam beann, 
Nuair tha'n latha a sgaoileadh air aodann nan gleann ; 
'S binn osna na gaoithe, 's gur aobhach a toirm 
Air ciùineach' do'n doinnean, 's air cadal do'n stoirm. 

'S binn co'-sheirm na coille, nan doire, 's nan stùc, 

'S ro bblasda an ceòl e 's fin òg mhaduinn dhruchd ; 

O ! 's taitneacb r'a chluinntinn geum laoigh tigh'n o'n 

chrò, 
'S binn gàirich na tuinne, is bàirich nam bò. 

'S binn naidheachd air caraid chaidh fada air chuairt, 
'S cha seirbhe guth lemnain dh' fhàs banail is suairc' ; 
'S ro bhlasda gulh màthnr làn blà'is agus gaoil — - 
Mar cheòl iad nach àlainn, nach càirdeil, nach caoin ? 

Ach tha ceòl ann a's uaisle na 'bhuadhaibh gu mòr, 
'S tha fuaim ann a's binne, 's a's grinn' air gach dòigh ; 
Tha poncan a's mills' ann, nach diobair gu sior, 
Gach ceòl 'rinn thu sòlasach 'n oir no an iar. 

Nach mil is mar cheòl e, nach bòidheach, nach binn 
Guth ch'ag mhaduinn Dhòmhnaich, nach sonraichte 

grinn ? 
Na fuinn ud ro àluinn 'tha fàilteach' an lò 
A bheannaich an t-Ard-Righ gu slàinte nan slògh. 

Nach binn a chruit-chiuil ud, nach rùnach gach ial, 
An cridhe trom, brùite ag uirnigh ri Dia? 
Nach taitneach mnr cheòl e, nach bòidheach, 's nach caoin 
Guth molaidh a shòlais, a dhòchais, a ghaoil ? 



8o 



LATHA BEALLTAINN. 

Thriall an geamhradh. thriall an t-earrach, 
Thriall gach gruamaich', fuachcl is gaillionri ; 
Spcuran dorcha, gaothan fuaimneach, 
Glib is sneachda thriall mu thuath iad. 

Tha gach sliabh 'bha lòm is seacte ; 

Tha gach gleann 'bha geal le sneachda ; 

'M fìreach àrd, an srath 's na cuantan, 

Ri gàirdeachas o'n thriall am fuachd bhuainn. 

Cluinnear canntaireachd 's gach coille, 
Tha deise bhainnse air gach doire ; 
Eoin ri sùgradh, sprèidh ri mire ; 
Brie a leum 's gach poll a's linne. 

Cluinnear anns a choill an smùdan, 
'N coileach-dubh air gèig a dùrdail, 
An dreathari-donn le 'òran siùbhlach, 
Is fagusg dhi an druid 's am brù-dhearg. 

Os ar cionn gu h-àrd ; san iarmailt, 
Le port sunndach, suilbhir, iasgaidh ; 
Cluinnear ged nach fhaic an riabhag, 
'S c'àit' an cluinnear ceòl cho ciatach ? 

'S cluinnear ann am frith an fhàsaich 
'N damh-donn a langanaich gu h-àrda, — 
'N eilid ghlan, a leannan gràdhach, 
'S an laoghan beag a mire làmh rith'. 

'S chithear clann ri taobh gach alltain 
'Deasach' cuirm air Latha Bealltainn ; 
Ach cha'n iobair iad do Bhèlus, 
Ged thug an sinnsear aon uair gèill da. 



8r 



Tha deaghghean air gach ainmhidh 's creutair, 
'Bhos air thalamh, shuas s na speuran ; 
Tha beatha 'teachd o shlios na grèine, 
A toirt misnich cihoihh is spèirid. 

Faic na raointean. faic na cluaintean, 
A bòcadh 'mach le feur is luachair ! 
Braonain 's clanna bheag ga cnuasachd, 
'S a sireadh nead 'an còs nam bruach?g. 

Feuch trom dhealt air bàrr gach feoirnein ! 
'N talamh breacaichte le neoinein ! 
'M facas riamh 'thug bàrr am bòichid 
Air a bhrat gach àit' a chòmhdaich ? 

Nach eutrom iollagach, 's nach uallach, 
Ceum na h-ainnir 'dol do'n bhuaile ! 
'Do! a bhleoghann a chruidh ghuaillinn, 
'S an t-àl òg na 'còir gu guanach. 

\S nach sunndach, sgairteil ceum a bhuachaill', 
A direadh nam màm 's nam fuar-bheann ! 
Le choin dhileas, ullamh, fhuasgailt' 
O'n a thriall an sneachd 's am fuachd bhuainn. 

Ceud fàilte ort a Bhealltainn aobhach ! 
'Bhealltainn shnodhach, l)hliochdach, ghaolach 
Minn is uain is laoigh gu h-aotrom 
'Mireag air gach làimh is taobh dhinn, 

Ach cha mhair thu ach rè sealain, 
'S cha mhair an t-earrach ach car tamuill ; 
'Ur grian 's 'ur blàths cha'n fhad a mhaireas, 
Thig dubhar orra, ceò is smalan. 

Thig àm nach cluinnear ceòl 'sa choille, — 
'An searg an trusgan air gach doire ; 
11 



82 



Tha 'n geamhradh 'teachd 's cha dean e moille, 
Le 'ghnùis stoirmeil, ghruamaich, dhoilleir. 

Cliù gu'n robh do Dhia na tròcair, 

D'a phobull taghta sàmhradh dh' òrdaich ; 

Grian a dhealraicheas 'an còmhnuidh, 

Air nach laigh smal an rìoghachd na glòire. 

Tìr an àigh, a ghràidh 's a chaoimhneis, — 
Tìr tha ghnàth gu soilleir, soillseach ; 
Tir nam beannachd, tir an aoibhnis, 
Gun fheum air solus grèin' no coinnle. 

Tir nam fonn nach caill am millseachd, 
Tir nan òran do nach sgithich ; 
Tir a chiùil nach sguir gu dilinn, 
Tir nan aingeal is nam firean. 

Tir nan crann nach caill an àilleachd ; 
Gorm is ùrar bidh gu bràth iad ; 
Croinn le 'n duilleach a bheir slàinte, 
Tir nan aimhnichean nach fàilnich. 

Tir an t-samhraidh 'chaoidh a mhaireas, 

Tir gun fhuar-dhealt, gun chlach-mheallainn ; 

Tir gun osna, deur no smalan, — 

Gun fhuachd geamhraidh no tart earraich. 

Tir 's an ìobrar cliù gu siorruidh 

Do Thri Pearsaidhean na Diadhachd ; — - 

'N Ti a chuir, an Ti a riaraich, 

'N Ti a naomhaich an cridh' iargalt.' 

Nach sona iadsan a gheibh còir oirr' ! 
'Feitheamh orr' tha uallach glòire ; 
Tobraichean tha làn de shòlas, 
Mar-ri Dia gu sior 'an còmhnuidh. 



83 



LACHAINN NA GAIDHLEG 

Lachlan Maclean, known as Lachainn na Gàidhlig, 
was born at Arnabost in the Isle of Coll, on June 2nd, 
1798. He went to Glasgow about 182 1 and engaged in 
the hosiery business. He was the author of several 
excellent articles which appeared in the Teachdaire 
Gàidhealach and Cuairtear nan Gleann. He published 
"Adhamh agus Eubh " in 1837, and the "flistory of the 
Keltic Language " in 1840. His aim in both of these 
works was to prove that Gaelic was the language of 
Paradise. He died November 22, 1848. He was a 
Gaidel of the Gaidels. 



CUMHA 



Do nighean Thighearna Chola, baintighearna dhiadhaidh 
a chaochail ann an Lunnainn an 1830. 

Fonn. — " Iorram na truaighe." 

Och ! is mis tha fo airsneal, 

Tha mo chridhe 'cur thairis le bròn ; 
Ainnir uasal na h-àilleachd, 

De 'n f huil Leathanaich àghmhoir, cha bheò ! 
'S e so 'mheudaich mo thùrsa 

Nach d'fhuair do luchd-duthcha ga d' choir, 
Ach gun athair, gun bhràthair, 

Ann an Lunnainn ga d' chàradh fo 'n fhòid. 

'S iomadh buaidh bh' ort r'a innse, 

'S a chaidh cheana chur sios ann an dàn. 

Bha thu àlainn 'am pearsa, 

Bha thu iriosal macant' thar chàch ; 



8 4 



Meur de'n chraoibh thu a thuinich 

Ann an caisteal ud Dhuairt nan sàr ; 
B'e so geamhradh na dunach, 

Chrion do fhreumh, 's dh' fhrois do dhuilleach gu làr ! 

'S mò is buan leinn do chadal, 

'S fad an oidhche gun mhaduinn na 'deidh ! 
Cha ruig ceòl ort no aighear, 

\S an tigh chaol tha thu tathaich leat fèin ; 
Dh' fhalbh do chàileachd 's do chlàisdeachd, 

Dh' fhalbh do lèirsinn, do mhaise 's gu lèir, 
'S tu, gun deidh air bhith fuasgailt', 

Ann am priosan dubh fuaraiclh an èig ! 

Och ! nach deach' do thoirt dhachaidh 

O mheasg nigheanan Shasuinn 'san uair ; 
Is do chàradh le mòrachd, 

Ann an cois na traigh-mòir' mar bu dual ; 
Fo dhìon bhallachan àrda, 

Far a bheil do chaomh mhàthair na 'suain, 
'S far am feudadh do chàirdean 

Dol gach feasgar 'chur fàilte air t' uaigh ! 

Ach, nach suarach mo ghearan. 

Bhur dà uaigh a bhith sgairte an drasd ! 
Thig an uair anns an èirich 

An ùir chaomh sin gu h-èibhneach o'n bhàs ; 
Tha 'ur n-anamannan àrda 

Le a chèil' ann am Pàras an àigh, 
Ann an càirdeas tha maireann 

Ann an dùthaich an aighir 's a ghràidh I 

Eilean Chola, 1831. 



85 

MOLADH NAN GAIDHEAL. 
Fonn. — " Ailein diiinn, nach till thu '/z tubh so." 

Luinneag. 

'S iad na Gàidheil fèin na diulnaich ; 

Ho ho, hi ri il ù oh ! 
'S iad na Gàidheil fèin na diulnaich. 

'S iad na Gàidheil fèin na gaisgich 
'S fad' 's is farsuinn a chaidh cliù orr'. 

Faigheadh iad cothrom na Fèinne 

'S co air rèidhiean a bheir cuis dhiubh? 

B' èibhinn an sealladh an còmhlan 
'N àm togail nan sròl an Mùideart. 

Dh' èirich an t-àrdan na' n gruaidhean 
Nuair a chual iad fuaim an t-sionnsair — 

Gach crhlhe 'g at, 's lann an dòrn, 
A dol a dh' agar còir a Phrionnsa ! 

Bha 'n iolach mar mhìle leòghann, 
No 'n cuan mòr an deidh a dhusgadh ! 

Chriothnaich na heanntan le uamhas, 
'S Lhàinig gruaman air na dùilean ! 

Chriothnaich an crùn a bha 'n Lunnainn, 
'S cha mhòr gu'n d' fhuirich ar ciùine. 

B' aoibhneach Gleann-Fionain an là ud, 
\S a mhactall' 'gàir le durachd. 



86 

'Stàillinn air mhire gu còmhrag, 
Gu 'n dèid Teàrlach òg a chrùnadh ! 

Olamaid uile 'n deoch-slàinte ; 

'S balach nach tràigheadh gu grunnd i. 

Eilean Chola, 1843. 



AN T-URR. AILEIN MAC-GILLEAIN. 

The Rev. Allan Maclean was the son of Alexander 
Maclean and his wife Catherine Macvarrish. He was 
born in Arisaig, Scotland in 1805. lie was educated in 
Spain, where he spent ten years and learned to speak 
Spanish as fluently as Gaelic. He was ordained to the 
priesthood in 1837. He was for a number of years priest 
of Barra. He laboured afterwards for some time with 
the Rev. John Chisholm. He came to Cape Breton in 
1855. He had charge of Creignish for a little more than 
a year. He was then placed in charge of the parish of 
Judique, where he spent about twenty-one years. He 
was of a poetic nature, and thus differed in some of his 
ways from the ordinary run of mortals. He had a keen 
sense ol the ludicrous, and was rather fond of playing 
practical jokes of a harmless character. He was a kind- 
hearted and honourable man, and was highly esteemed 
by all who knew him, whether Catholics or Protestants. 
He died in Judique, October 1st, 1877. 



87 



ORAN MOLAIDH 

Do Mhairi Nic-Rath an Aird-an-t-sabhail, air dhi lein' 
aifrinn a thoirt do 'n bhàrd. 

Luìnnedg. 

A Mhairi aoidheil nach dig thu 'n taobh so 
L'e cuailein craobhach nam maoth chiabh donn ; 
A leug nan caoin bhas, 's do ghruaidh mar chaorunn, 
'S do shlios mar fhaoilinn air aodann thonn. 

Tha seudan luachmhor an grunnd nan cuantan 
Nach deach a bhuannachd le luasgadh thonn, 
'S tha gengan buadhach ann mu nach cualas 
Bho luchd nan duanag a 's uallach fonn. 

A gheug an taitnis gur mor mo thlachd dhiot, 
A chruinneg ghasd a's fearr dreach is conn ; 
'S tu cridh' an t-suaircis, na seirc', 's na h-uaisle, 
'S tu shiol an t-sluaigh sin mu'n luaidhte glonn. 

'S tu '-hiol nan àrmunn 'thug buaidh 'sna blàraibh 
Bho Chrò Chinntàil', ionad taimh nan sonn ; 
Bu chlis 's a bhàt' iad a bhristeadh càir ghil, 
'S gur trie a shàraich iad iàn-damh donn. 

Thu shiol nan sealgairean V fhearr bha 'n Albainn, 
A chleachd mar armachd an earr-chaol donn, 
'Bu nimheil dararach a bristeadh targaid 
Air slinnean meanmnach fear falbh nan torn. 

Is folachd t' fhion-fhuil bu mhath r'a iarraidh, 
An cinneadh lionmhor gun ghiamh nan com ; 
Bu gharbh an cliarachd fo lann 's fo sgiathaibh 
Bho Asuinn fhiadhaich gu bial Loch Long. 

Gu'm b' fhallain nàdar na stuic o'n d'fhas thu ; 
Tha buaidh na slàinte fo bhlàth ad chom, 



88 



Mar lili Mhàighe air lochan càthair 

Is fiamh a ghàir oirr' air barr nan tonn. 

Geo bhiodh gach smeorach is uiseag cheolmhor 
A seinn le solas feadh mheoir nan torn, 
Bu leats' an cliu le d' chuid luinneag siùbhlach 
'S tu 'cur glas-chiuil air an sionnsair crorn. 

Gu bheil do mheanbh-chruth caoin, ruiteach dearg-gheal 
Mar ròs air fearra-dhris nan dealgan lorn', 
Is tha do chalpa mar bhradan tarra-gheal 
A thig o'n fhairge a's gailbheach lonn. 

Do mhuineal ceutach mar eala ghle ghil, 
'S i 'snàmh gun èis air uchd rèidh nan tonn, 
'S cha 'n fheil am finealtachd te 'san roighachad 
Nach gèill do ribhinn nam miog-shul donn. 

Do cheum 'san ridhle gur boidheach finealt' 
Le ceol na fidhle a's millse pong, 
'S gach aon a chi thu am barail chinntich 
Gur imeachd sithe cluich ghrinn do bhonn. 

Tha gile grèine a mheathas lèirsinn 
Mar aingeal glèidhteach, a leug, mu d' chom ; 
'S tha binneas theudan a t' imeachd eutrom 
Nuair bheir thu ceum air an rèidhlean lorn. 

Mar sholus aoibhinn air feadh nan coilltean 
Do bhroilleach daoimein ri soillse dhuinn ; 
'S ged thig an oidhche bidh grian a boillsgeadh, 
Ma 's e 's gu'm foillsich a mhaighdean dhonn. 

Cha luaidh mi ainm do chaoin phearsa dhealbhaich 
Mu'n dùisg mi farmad is fearg ro throm, 
Bho'n chuir do cheutadh Diana euchdach 
Ag altrum èud riut fo sgèilh nan tonn. 



8 9 



Do bhuadhan nadair cha'n fhaodar àireamh 
Le caogad bhàrd ann an dàn le fonn. 
Cha tuig thu t' àilleachd 's an ruig thu'n sgàthan 
'S mo shoraidh slàn le d' chùl fainneach donn. 



IAIN MAC-GILLEAIN. 

Norman Macleod was in the army and learned the art 
of gilding. After leaving the army he settled at Water- 
nish in Skye, and was known as An t-Or-cheard. He 
married Mor Irteach, a girl who belonged to St. Kilda, 
but who was living in Islay at the time of her marriage. 
Mora was an intelligent woman, and could compose bits 
of songs. John, Normin's son by Mora, was a sailor. 
He died in Liverpool in 1878. The girl whose praises 
he sang died young. 



THUG MI GAOL DO 'N T-SEOLADAIR. 

Air feasgar sàmhraidh Sàbaid dhomh 

'S mi gabhail sràid leam fèin, 
Na smeòraichean gu ceilenrach, 

'S iad àrd air bhàrr nan gèug — 
Bha m' inntinn air an àrmunn sin 

A's àillidh' tha fo 'n ghrèin — 
Nach truagh nach robh mi còmhla riut 

A còmhradh greis leinn fein ! 

Bho 'n thàinig mi do 'n duthaich so 

Gur beag mo shunnd ri ceòl, 
Bho 'n dh' fhàg mi tir nan àrd-bheann, 

Far an d' fhuair mi m : àrach òg ; 
12 



9 o 

Far 'm biodh fèidh 's na firichean, 

Is brie air linne loin, 
Far 'm biodh na h-òighean uaibhreach 

'Dol do 'n bhuaile le 'n laoigh òg\ 

Tha 'm athair is mo mhàthair, 

Is mo chàirdean rium an gruaim ; 
'S ann tha gach h-aon dhiubh 'g ràidhtinn rium, 

Gu bràth an dig ort buaidh ? 
An di-chuimhnich thu ghòraiche 

Bho t' òige 'thog thu suas ? 
'S ann thug mi gaol do 'n t-seoladair 

'Tha seòladh thar a chuain ! 

Tha 'anail leam cho cùbhraidh 

Ris na h-ùbhlan 's mi ga 'm buain ; 
A dheud cho geal 's an ibhiri, 

A chneas mar fhaoileann cuain ; 
A ghruaidhean mar an caorann, 

Is a chaol mhala gun ghruaim — 
O, thug mi gaol nach diobair dhuit 

Gus 'n sinear mi 's an uaigh ! 

Gur lionmhor mais' ri àireamh 

Air an àrmunn dh' fhàs gun mheang, 
Gu'n aithnichinn fèin air fàireadh thu, 

'S tu àrd air bhàrr nam beann : 
Bu deas air ùrlar clàraidh thu, 

Nuair thàirneadh tu 'n tigh-dhanns', 
Troigh chuimir am bròig chluaiseinich, 

'S gach gruagach ort an geall ! 

Ar leam gur mi bha gòrach 

Nuair a thòisich mi ri dàn ; 
Cha bhàrd a dheanadh òran mi, 

'S cha choir dhomh dol na 'dhàil ; 
Tha ni-eigin air m' inntinnse, 

'S cha 'n f haod mi inns' do chàch ; — 



9i 

Gu'n dug mi gaol do 'n t-seòlndair 
Air luing nam mòr chrann àrd. 

Ach innsidh mise 'n fhirinn duihh 

Mur h-fheil mo bharail faoin, 
Tha goal n mi fear cho caochlaidcac 

'S e 'seòladh mar a ghaoth, 
Mar dhruchd air in uluiun chèitein, 

Is mar dheait air bhàrr an fheòir ; 
Le teas na grèine eiridh e 

'S cha lèir dhuinn e 'sna neòil. 

'S ma 's ni e nach h-fheil òrdaichte, 

Gu'n còmhlaich sinn gu hràth, 
Mo dhùrachd thu hhith fallain, 

Is mo roghainn ort thar chàich ! 
Ma bhrisd thu 'nis na cùmhnantan, 

'S nach cuimhne leat mar bha, 
Dhuit guidheam rogha cede 

Agus laighe 's èirigh slàn ! 



A HO RO, MO MHAIRI LURACII. 



Luinneag. 

A ho ro, mo Mhàiri lurach, 
Do 'n dug mi mo ghaol cho buileach ; 
'S e dh' fhàg mi am biiadhn' fo mhulad. 
Nach fhaod mi fuireachd ad choir. 



Moire, 's i mo ghaol a ghruagach, 
Sea> g chorp fallain ; thug mi luaidh dhuit 
'S bho nnch fhiod mi deanamh suas riut, 
Bidh mi fuasgaladh nan seòl. 
12è 



9 2 



Bidh mo smuaintean anns gach àm nrt, 
Ged a b' ann a dol do 'n chrann mi ; 
Chuir thu seacharan am cheann, 

'S cha 'n amais mi air ceann nan ròp'. 

Bidh mi smaoii teach ort am leaha, 
Bidh mi bru dar ort am chadal, 
Cha leig mi thu, 'ghaoil, as m' aire, 
Fhads' tha mi air thalamh beò. 

'S tu mo chadal, 's tu mo dhusgadh, 

'S arms a mhaduinn 's tu 's crui'c-chiuil dhomh 

'S ann ort a leagainn mo chùrsa, 

'Nuair bhiodh each an dluths a cheò. 

Moire, 's i mo ghaol an ainnir ; 
Do dhà ghruaidh mar chaor ;iir mheangan, 
Fàileadh an t-subh-chraoibh de t' anail, 
'S gur tu m' aighear de 'n tha beò. 

Moire, 's i mo ghaol an rihhinn. 
Com is deise learn a chi mi, 
Mala chaol mar it' m fhiòr-eòin : 
'S toigh learn fhin mo Mhàiri òg. 

An robh thu 'm barail, a Mhàiri, 
Gur h-ann ga d' mhealladh a bha mi? 
'S docha learn thu nn mo mhàthair, 
Ged is i rinn m' àrach òg. 

An robh thu 'm barail, a ghruagach, 
Gur h-e do stòras bha mi 'ruagadh ; 
Tha do thochar ann ad ghruaidhean : 
B' fheàrr learn sud na buaile hhò. 

Cha ghabh mise sud mar thàmailt, 
(jed chuir thu fear iir am àite ; 
Ach bidh mise falbh air sàile; 

'S gur faisge dhomh bàs na trèoir. : 



93 



TEARLACH MAC-GILLEAIN. 

Charles Maclean was the eldest son of John Maclean, 
the poet. He was born in Tiree, July 24th, 1813. He 
came to Nova Scotia with his father in 1819. He suc- 
ceeded his father in Glen hard in 1848. He was ordained 
to the eldership in the congregation of Barney's River by 
the Rev. D. B. Blair, D.D., December 24th, 1871. He 
was a clear-headed, sensible, and well-read man ; and lived 
for the good of others. He was exceedingly kind to the 
writer of this sketch, and helped him in various ways 
when going to school, the academy, and college. He was 
never married. He died at his home, June 27th, 1880. 



ORAN GAOIL. 



Fonn. — " Gar a gile mo leannan 
Na 'n eaf air an t-snk/iiJl. 



Gur h-e mis' tha neo-eihhinn, 

Is èisleineach truagh, 

Tha mi smaointinn an còmhnuidh 

Mu 'n òigh a's glan tuar. 

Le do bhòidhchid 's le d' bhriodal 

Mo chridh' shlad thu bhuam ; 

Anns gach àite bidh t' iomhaigh 

Na m' inntiiin, a luaidh. 

Gur h-e cumha do ghaoil 
A dh' f hàg aognaidh mo shnuadh ; 
'S e a chuir mi mar tha mi, 
Gun stàth anns an uair s' ; 



94 

'S e a shàraich 's a chràidh mi, 
Mo mhàldag bhith bhùam, 
Tha leann-duhh air mo lionadh, 
'S tha m' inntinn fo ghruaim. 

'S beag an t-ionghnadh dhomh 'n tràth so 

Bhith stràchdte fo sprochd ; 

Tha mo smaointinnean cianail, 

'S gur piantach mo lot. 

Mur.a till thu an gràdh rium, 

'Thè 's àlainne dreach, 

Bidh mi tuilleadh fo phràmh 

'S mi gun slàinte, gun neart. 

Cha'n f heil iocshlaint' aig lèigh 
'Dheanadh feum do mo lot 
'S ami tha saighdean a ghaoil 
Anns gach taobh dhiom gu goirt. 
Gur h-e 'leigh'seadh gach creuchd 
'S thogadh m' èislean gu gean, 
Mi ga t' fhaotuinn rir laimh 
An còk theann mar mo bhean. 



'S ann a thug mi 'n cion-falaich 

Do 'n ainnir ghloin òig ; 

Tè nam miog-shuilean meallach 

Fo 'n mhala a's bòidhch'. 

Tha a ghruaidhean mar chaoran 

Gun ghaoid air na meoir ; 

'S tha i banail na 'gluasad 

Is uasa] 's gach doigh. 

Tha i f ìnealta, siobhalta, 
'S Itìnn-ghuthach ciuin ; 
Tha i cèillidh na 'còmhradh, 
'S gun mhòrchuis dhi dlùth; 



95 

Tha i furanach caoimhneil, 

Gur h-aoibheii a gnùis ; 

Tha gach buaidh oirre dh' iarrainn, 

Oigh chiatach mo rùin. 



ORAN GAOIL. 

Fonn. — " Iain Ghleann- Cuaich. " 

Thoir an t-soraidh so bhuam 

'S dean a h-aiseag gu luath gu m' ghràdh 

Thoir i null thar a chaoil, 

Agus innis do m' ghaol mar tha. 

Gu bheil aiceid am chrè 

'S nach dean lighich' dhomh feum no stà ; 

Mur a faigh mi i-fein 

Tha mi 'n cunnart dol eug gun da.il. 

'S ann tha 'm fiabhras am cheann ; 
Tha mi iargaineach fann gun fheum 
Le bhith 'smaointinn 's gach àm 
Mu 'n òg ainnir a's anns' fo 'n ghrein, 
'S truagh nach faighinn air làimh thu 
'An ceanglaichean teann bho 'n chlèir ; 
Rachadh m' airsneal gu làr, 
'S bhithinn aighearach, slàn gun èis. 

B' fhaoin learn airgiod no òr, 

B' fhaoin leam bailtean an còir le 'n ni, 

Seach a mhaighdean ghlan òg s', 

'S i mo roghainn thar òigh 's an tir ; 

'S i an smaoin tha ga m' chràdh 

'S a cur eagail a ghnàth na m' chridh' 

Gur h-e fuath air son gràidh 

A gheibh mise bho m' Mhàiri bhinn. 



9 6 

'S ann thug mise mo ghaol 

Do na chailin a's aòidheil' gnùis ; 

Gorm shùil mheallach, chiùin, thlàth 

Tha fo mhala chaoil mhàld' mo ruin. 

Gruaidhean dearg mar an ròs, 

Beul tana, deud còmhnard, dlùth, 

Anail chuhhraidh mar fhion, 

Th' aig an ainnir a's fior mhath cliù. 

Tha i cuimir gun sgòd 

Bho mullach gu bròig a sios ; — 

Uchd glan, liontach gu leòir, 

'S geal mar shneachda 's e oirnn a tigh'nn. 

Seang chneas fallain gun ghaoid, 

Calpa fìnealt', troigh aotrom chruinn ; 

Basan rèidhe nach cruaidh, 

Is meòir chaola 'ni 'm fuaigheal grinn. 

Gur h-e mise tha fo bhròn, 

'S trie a snigheadh mo dheòir gu làr 

Le bhith 'smaointinn mu 'n òigh, 

Finne mhaiseach a chòmhraidh thlàith. 

Mur a faigh mi coir bhuan 

Ort an ceanglaichean cruaidh, le d' ghràdh 

'S e bhith 'cumha mo cheòl, 

'S bidh mi tuilleadh ri m' bheò fo phràmh. 

'Ainnir thaitneach nam buadh, 

O ! nach gabh thu dhiom truas 's mi 'n càs 

Gur h-e fiabhras do ghaoil 

Tha ga m' fhàgail cho faoin gach la, 

'S ga mo ghreasad an aois, 

'S geur an t-saighead tha 'm thaobh an sàs. 

Cìu hheil mise 'dol eug ; 

Air son gaol 'thoirt do m' euchdaig bhàin. 



97 

OR AN DO 'N EACH MHOR. 
Le Tearlach Mac-Gilleain. 

Mile marbhphaisg air an earchall, 
Dh' fhag e cearbach ini an dràsd-; 
Thug e bhuam mo ghearran calma 
As an robh mi 'g earbs' a ghnàth. 
''S e mi-fhin a thog a suas e ; 
'S i 'n làir ruadh bu mhàthair dha ; 
\S iomadh car a rinn e riamh dhomh, 
Is cha 'n iarrainn each a b' fhearr. 

Nuair a thigeadh am an treabhaidh, 

Bha e ro-mhath anns a chrann ; 

''S e gu'n tàirneadh ceann an amaill 

Ged a bhiodh an talamh teann ; 

'S e 's a chlais' a falbh gu combnard 

Gun cheum gòrach 'null 's a nail ; 

'S bhiodh an sgriob gu direach, boidheach, 

Mar bu choir bho cheann gu ceann. 

Nuair a bhithinn leis a cliathadh 
Bha e easgaidh gun bhith mall ; 
Dh fhalbhadh e gu socrach, ciallach ; 
Cha robh sgiansgarachd na 'cheann. 
'S iomad raon a rinn mi min leis, 
'S trie a bha mi sgith mu'n chom, 
'S mi ga 'leanachd le mo dhichioll 
X'ur an t-sil fo dhion 'san fhonn. 

Nuair a chuirinn anns a chairt e 
Bha e taitneach air gach doigh ; 
Bha e lùthar, laidir, sgairteil 
Le fior neart na 'chnaimhean mor' 
Cha 'n fhaca mi riamh e 'diultadh, 
Cha do dh-ionnsaich e sin òg ; 
13 



9 8 

Ged bhiodh rathad clachach garbh ann 
\S e gu'm falbhadh e gu stòld'. 

Nuair a chuirinn air an diollaid 
Dheanteadh gniomh leis nach biodh cearr ; 
Shiubhleadh e cho luath 's bu mhiann learn 
'S mi nach iarradh spor ri m' shall. 
Bha e cumachdail, ro dhealbhach ; 
Amhach gharbh is broilleach làn ; 
Sliosaid throm oscionn speir dhirich, 
'S lurga chaol 'bu riomhach cnàimh. 



CUMHA 



Do dh-Alasdair Stiubhart a mharbhadh 'sa mheinn òir 
aig Sherbrook 'sa bhliadhna 1862. 

B' i so bliadhna na dunaich' 

'Rinn ar leonadh le mulad, 

'S iomadh aon dh' fhag i dubhach fo bhròn. 

'S ann mu mheadhon an earraich 
'Fhuair sinn sgeul 'rinn ar sgaradh 
Gu'n do mharbhadh an t-Alasdair òg. 

'S ann ri sgealbadh nan creagan 
Leis an fhudar chruaidh spreigeant 
'Fhuair thu 'bhuille a leag thu gun deò. 

'N àm bhith calcadh 's a dùnadh 

'N àit 's 'n do chuir thu am fùdar, 

Dh' fhalbh an t-srad 'rinn an diubhail ro mhòr. 

'S b' i sud srad a mhi-fhortain, 

Las i 'm fudar an toiseach, 

'S sgealb i chreag rinn do dhochunn 's do leòn. 



99 

'S beag an t-ionghnadh do ebàirdean 

A bhith eisleineach, cràiteàch, 

Bho na rinn iad do chàradh fo 'n fhòid. 

'S i do mo mhàthair tha truagh dheth, 

'S trie snigh' air a gruaidhean, 

'S e bhith 'd chumha-sa 's dual dhi ri beò. 

Gu bheil t' athair dhetb deurach 

Le bhith smaointinn mu d' dhèibhinn, 

'Fbuair e saighead a chreuchd e gu mòr. 

Tha do pbeathrichean cràiteach, 
Iad fo mhulad 's fo phràmh dheth, 
Is an cridhe gu sgàineadh le bròn. 

Bu tu cridhe na fèile, 

Riamh nach diobradh na'm feum iad ; 

Is cha leigeadh tu eucoir na'n coir. 

Bha thu caoimhneil ri d' chàirdean, 

'S bha thu aoibheil na d' nàdar ; 

'S e bhith fialaidh bu ghnaths dhuit bbo t' òig'. 

Bha thu foghainteacb, calma, 

Làidir, misneachail, meanmnach, 

Bha thu fearail neo-leanabaidh 's gach dòigh. 

'S aobhar smaointinn an drasd dhuinn, 
An trom chis thug an bàs dhinn ; 
Is cha dean e neach fhàgail tha beò. 

'S còir dhuinn daonnan bhith 'g ùirnigh 

Gu'm biodh Criosda ga'r stiuradh, 

Bho'n tha 'm bàs a tigh'nn dluth oirnn gach lò. 

Nuair thig an teachdaire gruamach 

Bheir e sios leis do 'n uaigh sinn, 

'S theid an t-anam gu suaimhneas no bròn. 



IOO 



PEIGI NIC-GILLEAIN, 



Margaret Maclean, Peigi nighean Eoghain Chùl>aìr y 
was born at Salen in Mull. She was married to a Mac- 
korkindale. She died in Oban. 



NA H-OIGEARAN URRAMACIL 
Luinneag. 

Na h-òigearan urramach 
A sbeol thar nan grunnaichean r 
Bhur tilleadh fallain, sunndach, 
Is durachd gach duine leibh. 

Mo cheist na fiurain uasal 

A sheol bhuainn thar nan cuantan ; 

Saoghal sona buan duibh, 

Is buaidh leis na dh' fhuirich leinn.. 

Gur h-òg a rinn sibh gluasad 
A dh' ionnsachadh a chruadail ; 
'Dhol thar nan tonnan uaine 
\S nan stuadhannan cunnartach. 

Mo ghaol na fiurain àlainn 
A sheol bhuainn thar an t-sàile ; 
'Ur peathraichean dheth cràiteach,. 
T S 'ur màthair dheth muladach. 

'Ur n-àthair tha fo mhi-ghean 
Bho'n sheol sibh do na h-Innsibh, 
A chridhe bidh dheth iseal 
'S an till sibh 'chur furain air. 

'Ur leithidean cha d' fhàg sibh 

A thigh'nn a staigh do 'n t-Sàilein, 



10 



Is falamh learn tha 'n t-aite 

'S am b' àbhaist dhuibh cruinneachadh. 

Alasdair nam blàth shuil, 
Gur lionmhor mais' a fàs ort 
Bho chùl do chirm gu d' shàiltean ; 
An àireamh cha 'n urrainn mi. 

Is Iain bhàin, a ghaoilein, 

Do shlios tha mar an fhaoileann, 

\S gruaidh thana dhearg mar chaorann 

Fo 'n mhala chaoil a's luraiche. 



The foregoing song was composed when two of the 
sons of Alexander Mac-Callum left Mull for some distant 
land. 



EOGHAN MAC-GILLEAIN, 

Ewen Maclean lived in Mull. As he was a carpenter 
by trade he was commonly known as Eogban Saor. He 
was a very witty man. He died in Tobermory a few 
years ago. 



ORAN NA SUIRIDHE. 
Ltiinneag. 

Gaol t' fhearainn, gràdh t' fhuinn 
'Chuir gum falbhainn idir leat ; 
'S e luaidh do chruidh dhruiminn, dhuinn, 
'Chuir gu'n suidhinn làmh-riut. 

Nuair a bhà mi anns a chùirt 
Cha rabh chùis ach muladach ; 

4 *m& 



B' fhearr leam na da phunnd is crùn 
'Smùid 'thoirt air a càineadh. 

Tha 'n t-suiridh' na 'rud math gu leoir 
Fhad 's bhios dòigh aig duin' oirre ; 
'M fear a's lugha ni ga 'còir 
'S e gu mòr a's fearr dheth. 

Nach h-e 'n siorram 'chìnn a suas 
An naislid 's an cuidealas ; 
Chunnaic mise, 's cha 'n fhad uaith', 
Stocaidh ruadh is bhàn air. 

Cha dèid mi shuiridh ri m' bheo, 
Obair ghòrach, chunnartach ; 
Sean-fhacal thuirt an luch-fheoir, 
'S math an sògh an t-sàmhchair. 

'S iongantach an rud an gaol, 
'S trie a thaobh e burraidhnean, 
Dh' amais e ri Eoghan Saor ; 
'S daor a rinn e 'phàigheadh. 

Comhairl' 'bheirinn-s' air gill' òg, 
A bhiodh spòrsail, cuideachdail, 
Gun e thaorsainn tè ri bheò 
'Bhiodh a choir a màthar. 

Nuair a bhà mi 'm ghiullan òg, 
'S i ghòraich' bu chuideachd dhoinh, 
Sail a'm gu'm maireadh mo phòg 
Anns an dòigh a b' àbhaist. 

Tha a ghorta 'tigh'nn an taobh s', 
'S gaoir aig gach duine dh' i, 
Ach 's duilghe leam fhin an gaol 
Seach gaoid a bhuntàta. 



103 

'111' oig a tha air an fhèill, 
Cum do cheum gun tuisleachadh ; 
Nam faiceadh tu mis' an dè, 
'S mi bha 'n èiginn ghàbhaidh. 

'M boitean-feoir, am madadh-ruadh, 
'S gobhar luath nan uirighean, 
B' f has an aiseag ficheadh uair 
Na bhith suas ri pàirt diu. 



IAIN MAC-GILLEAIN AM BAILE- 
MHARTAINN. 

Hector Roy Maclean, a native of Mull, came to Tiree 
with Colonel Campbell, when the latter was factor of 
that Island for the Duke of Argyll. He was a ground 
officer. Neil Maclean — Niall mac Iain mhic Iain mhic 
Eachainn Ruaidh — married Christina, daughter of Don- 
ald Ban Mackinnon of Gàradh Shòrabi. John, son of 
Neil Maclean and Christina Mackinnon, was born in 
Tiree. He could read and write, and was an intelligent 
and well-informed man. He lived at Ballimartin. He 
died four or five years ago. He was never married. 
He composed quite a number of songs. 



BREACAN MAIRI UISDEIN. 
Luiinieag. 

'S e 'm breacan lurach fasant' e 
Nach faighear anns na buithean ; 
Tha gorm, tha geal, tha sgàrlaid 
Anns a bhreacan àlainn ùr so. 



104 

Tha 'm breacan measail ainmeil so 
Measg gharbh-chrioch agus stuc-bheann ; 
Tha moladh mor 's gach àit aca 
Air breacan Mhairi Uisdein. 

Tha clann nan Gall ga 'm bòdhradh uim' 
Am baile mor 's air dùthaich ; 
'S tha iomradh thall am Paris ac' 
Air breacan Mairi Uisdein. 

Nuair theid gach sreath air fhiaradh dheth 
Le sìoda liath ri chùlaobh, 
Bidh earradh iir do 'n Bhànruinn 
Ann am breacan Mairi Uisdein. 

Nuair chuirear ann am fasan e 
Gu deise 'mhac an Diuca, 
Bidh obair mhòr aig tàillearan 
Air breican Mairi Uisdein. 

Chaidh naidheachdan do dh-Il' air, 
Do Chinntire, Ghigha, Dhiura ; 
'S tha Muil' is Col' air bhàinidh 
Air son breacan Mairi Uisdein. 

Tha Còmhall, Bòid, is Arrainn, 
Tha Bràid-Alba, Lathurn, Muideart, 
Is Morairn nam beann arda 
'Cluich mu bhreacan Mairi Uisdein. 

Tha leoghann, bradan tarragheal glas, 
Lamh dhearg, is dealbh a chrùin air ; 
'S tha ceann an tuirc bu tàbhachdaich' 
Air breacan Mairi Uisdein. 

Is lionmhor gaisgeach garbh-bhuilleach 
A bhios a falbh gu sunndach 



io5 

Fo eaTradh sgeanail Gàidhealach 
De bhreacan Mairi Uisdein 

Tha sliochd nan daoine rioghail, 
Bha 'sna glinn ri linn a Phrionnsa, 
A beachdachadh gu blàth-chridheach 
Air breacan Mairi Uisdein, 

Bho chriochaibh tuath na h-Alba 
Thig fir dial ma, threubhach. lughor, 
A tagradh coir air pàirt bhith ac" 
De bhreacan Mairi Uisdein. 

Nan gairmteadh le crois-tàra sinn 
Gu clàidhean glas' a rùsgadh, 
Bhiodh uile laoich na Gaidhealtachd 
Fo bhreacan Mairi Uisdein. 

Bu chearr an t-àm do naimhdean 
Bhith air laoich nam beann ri muiseag, 
Nuair bhiodh iad deas gu sàthadh annt' 
Fo bhreacan Mairi Uisdean. 

Ach 's fhearr dhuinn sgur is tàmh thoirt dha 
Mu'n dean Prionns' Tearlach dusgadh, 
'S mu'n tog e spiorad ardanach 
Mu bhreacan Màiri Uisdein. 



DI-MOLAD1I NA TL 
Luinneag. 

Fhir leis an cumant' bhith 'siubhal nan garbh-chrioch, 
Thig agus innis a niso chionn aimsir' 
C'àit a bheil caile dh' fhas coltach r'a seanmhair ; 
Te nach do shearg le duilleach na ti. 
14 



io6 

Chi sibh cailean 's gach fasan 's an t-saoghal 
'Dh' fhalbh gu buileach an fhuil as an aodainn; 
Gun cho fad orra 's brògan faoine, 
'S casan ro chaol air chumadh na ti. 

Air glaodh a choilich imt'ii soilleirich neoil 
\S e cupa na maidne a's math leis na seoid ac' ; 
Samhla air misgeirean ann an tigh-òsda, 
Gearan fhear òg mar doir thu dhoibh ti. 

Bodach a hhrochain 'bha foghainteach seideanta, 
'Dh' i theadh gu somalta bonnach na leth-oirlich, 
'Gearan 's a caoidh le a lamh fo leth-cheann, 
'S gun chungaidh eile ni 'leigheas ach ti. 

Maduinn na Sàbaid, is nàr ri 'luaidh e, 
Mionnaichidh bodaich le corruich an uamhais ; 
Ach ni iad an t-altachadh fada gun ghruaim 
'Sa mhaduinn Di-luain nuair gheibh iad an ti. 

Màthair an leinibh, mu'n coisich e'n t-ùrlar, 
Bheir i dha cupa na shuidh' air a ghlùinean ; 
Gheibh e i milis ged theirig an siùcar, 
'S lagaich i 'Kith as buileach le ti. 

Cailleach nam briagan, na fiosachd, s na bòilich, 
Aig 'bheil mar fhasan bhith 'mealladh gach òinnsich 
Fear anns an dàn a dh-aindeoin no dheoin, 
'S cha'n innis i 'n còrr mur doir iad dhi ti. 

Chi sibh cailleach na 'suidhe aig na h-eibhlean, 
Flanain m'a ciobhull s i 'gearan an dèididh, 
'S gann gun doir i ort freagairt le rèite 
'S bidh i cho breun mur doir thu dhi ti. 

Iasg na mara tha Glasachu làn dheth, 

Im no ubh cha'n fhaigh fuireach 's an àite, 



io7 



'S ged a dh' itheadh iad tur am buntàta 
Cuirear an càis' a cheannach na ti. 



Ged thig am bainne orra toiseach an t-samhraidh 
Leanaidh gach cailleach ri fasan a gheamraidh, 
Fiacalan fallain cha'n fheil iad nan ceann, 
'S na bunan a th' ann cho dubh ris an ti. 

Bodach beag biorrach a tighinn mu chaingis, 
Màlaid bheag aige is cuiridh e sgraing air, 
Punnd is leth-phunnd is ceithreamh 'sgach paipear, 
'S e gun ghulh cainnt ach moladh na ti. 

Latha na cùnntais 's turas an aimhleis 
Bidh iad fo chasan luchd malairt an airgid ; 
Dè mar is urrainn iad gun bhiih fo aìnbheach, 
Nuair a tha 'n ainm an leabhar na ti. 

Cha'n iad na marsantan uile gu lèir 
A rinn an droch fhasan gu mnathan a theumadh ; 
Ach am fear crùbach ud an Dun-eideann ; 
Chuir e bho f heum iad buileach le ti. 

B' aithne dhomh cailean 'bha farumach foirmeal, 
Beo, brisg, beadarrach, caithreamach, calma, 
Slàn, bras, fallain gu obair, ach dh' fhalbh sud, 
S cuid dhiju tha gorm le ga'ar na ti. 

Thusa, chad' òg, bu choir a bhith somalt' 
Le fuil agus feoil, ma thoisich galar ort, 
Bheir mi dhuit seol a dh' fhogras t-anshocair, 
Ol am bainn' agus seachainn an ti. 



io8 

A CHAILIN MHAISEACH DIIONN. 

A ghruagach a chuil shniomhanaich, 

Bhean c>g a's m-iannach learn,. 

Do phearsa dhireach chumachdail, 

T S i chuir mi ort an geall, 

Is maiseach, banail cliuteach thu, 

S ro mhodhail aig gach am ; 

S tha blàth mar dhruchd na h-iarmailt orty 

Mar dhearrsadh grèin air form. 

T S arm thig an sìod' am fasan air 

Do chuailean maiseach donn ; 

Suil chorrach a's glan sealladh leam r 

Mar dhearcagan nan torn, 

Do ghmaidhean mar na ròsan 

Nuair bhios iad og is fann, 

\S do shlios mar fhaoilinn mara, 

No mar chanach gcal nam beann- 

Mo chailin chruinn, dbeas, fhuranach y 

Tha urram ort nach gann ; 

'S tu thogadh smal is mi-ghean dhiomi 

An uair bhiodh m' inntinn trom ; 

r S tu dheanadh trie dhomh ùrachadh r 

'S bu shùnndach 'thogadh fonn, 

Le guth mar cheol na fidhle, 

No mar smeoraich bhinn nam beann, 

Ceud soraidh slàn thar chuaintean leat 

A ghruagach mhaiseach, dhonn, 

Le dùil gu'm faic mi sàbhailt thu 

Bheir mi mo dhàn gu ceann ; 

J S ged chaidh tu fad air astar bhuam 

Do Ghlasachu nan (ial!, 

T S i tir a mhurain dhu-ghuirm 

Bu duthchas duit bhith ann. 



o 9 



HI O R0 'S NA HO RO EILE. 

Ltiinneag. 

Hi o ro 's na ho ro eile, 
Hi o ro 's na ho ro eile, 
Hi o ro 's na ho ro eile, 
Gur tu mo luaidh ri 'm bheo cha cheil mi. 

Nuair a bha mi 'm chaileig ghòraich, 
Thug mi gaol is gradh do'n oigear 
Aig a bheil a phearsa bhòidheach, 
'S cha ghràdhaich mi ri 'm bheo fear eile. 

Chaidh mi chaoill nan crann 's nan gallan, 
'S chuir mi sùil am fiuran maiseach : 
B" ann an Glasachu nam bùithean 
A thug mi run do'n diulnach fhearail. 

Meur a's grinn air peann a sgriobhas, 
'S a chur gleus air teudan fidhle ; 
'S e do cheol a thogadh m' inntinn 
An uair a bhithinn sgith fo smalan. 

Do chùl dualach, cuachach, boidheach, 
Fait do chinn mar ìte 'n lòin-duibh ; 
Do dha ghrunidh air dhreach nan ròsan, 
Is iad fo dhealta ceo na maidue. 

Tha do chalpa cuimir, diieach, 

Mar bhradan aimhne ruith gu fior-ghlan ; 

'S gur a rlor gu'n dug mi luaidh dhuit 

Am measg na bheil de shluagh air thalamh. 

Ach tha mise 'n dùil 's an dochas 
Gu'n dig an là 'sam bi sinn còmhla ; 
\S ma bhios tusa dileas domhsa 
Cha ghràdhaich mi ri m bheo fear eile. 



no 

AM MARAICHE GLEUSDA. 

Luinneag. 

Mo shoraidh le durachd do dhuthaich nan laoch, 
A dhionnsuidh luchd m' eolais is oigridh mo ghaoil 
A sheinneadh na h-orain mar smeoraich nan croabh, 
'S a bheireadh gach taobh dhomh solas. 

Tha mise ri faire mar eal' air an raon, 

Cha ghabh mi fear eile 's cha leanainn e taobh ; 

'S ann dh' fhàg mi mo leannan an duthaich an fhraoich 

Fo dhubhar nan craobh 's nam mòrdjheann. 

Mo chion air mo leannan, caol mhala gun ghruaim, 
'S e mhaise bha t' aodann a chaochail mo shnuadh ; 
Do shlios mar an eala, mar chanach nan bruach, 
Deud lurach is gruaidh mar ròsan. 

Fleasgach a chuailein 's nan cuachagan donn', 

Is maraiche treubhach gu reubadh nan tonn, 

'S nach gabhadh a ghealtachd air bharraibh nan crann 

Nuair rachadh an long gu seoladh. 

B' iomairteach seolt' e gu leonadh nam fiadh, 
Na h-earb' is a choilich a ghoireadh air sliabh, 
; S air lochan nam bradan a le.igadh nan giadh 
Mu'n èireadh a ghrian 'sa chrò choill. 



ORAN GAOIL. 
Liiinneds;. 



Gu'n dug thu inntinn luaineach dhomh, 
Gu trie fo thonnan buaireasach ; 
Gur e 'chuir fada bhuam thu 
Gu'n d' ghabh na h-uaislean bàigh riut. 



Ged dh-èireadh grian na h-ùr-mhaidne, 
Tha latha dorcha, mùchte orm, 
'S gur h-e ni solas ur thoirt dhomh 
Thu thigh'nn do'n duth.iich sàbhailte. 

Be'n lili 'n gleann air bhòidhchid thu, 
Be'n daoimein thu, be'n t-òmar thu, 
Be'm fliir am measg nan ròsan thu, 
'Thug cridhe leointe tràih dhomh. 

Mar eala bhàin, trom eisleineach, 

A caoidh air lochan slèibhe mi, 

Bho'n chaidh thu do Dhun-eideann, 

'N duil nach cluinninn sgeul gu bràth ort. 

Ach tha mi 'n dùil ged thrèig thu mi 
Gu'n càraidh thu na reubadh leat. 
Gun" doir thu chùngaidh lèighseas mi, 
Le ordagh cleir-do lamh-domb. 



OR AN. 

Do ghillean òga a dh' fhag Tiriodh an September 1877 
gu 'dhol do Mhanitoba. 

Gur muladach mise bhith 'n diugh gun duin' idir 
A thogas, no thuigeas, no ghabhas learn dàn ; 
Le dùrachd mo chridhe soraidh slàn leis na gillean 
A sheol thar na linne bho innis an gràirìh. 

'S mi 'm shuidhe gu h-uaigneach air tulaichean uaine 
Tha nithean ga m' bhuaireadh nach cualas le each ; 
'S mi caoidh nam fear sunndach 'bha ceanalta, cliuteach, 
'Dh fhàg eileiu an dùthchais 's an cùl ris gu bràth. 



Ntiair thàinig an latha gu dol air bhur n-aineol 

\S a thionail grch caraid a bh' agaibh 'san àit, 

Cha'n urrainn mi aithris na bha tigh'nn air m' aire, 

'S mi smaointinn air an-iochd luchd-fearainn le 'm mail. 



'S e 'm faileas na daoine ; 's e 'm mealltair an saoghal ; 
'Se 's fasan dha daonnan 'bhith caochladh gach la ; 
Mar choigrich air uachdar cha mhaireann 's cha bhuan 

sinn, 
'S tha miltean de thruaighean ga'r fuadach a ghnàth. 

Bu ghrianach ar maduinn nuair bha sinn na'r balaich, 
Gun churam, gun ghearan, gun teannachadh mail ; 
Le ceol is Ian aighear cha laigheadh an smalan 
Air a chomunn a bh' againn am baile nam bàrd. 

Tha luchd fearainn shaoir anns an am so ro ghaolach 
Air stòras an t-saoghail a shlaodadh bho chàch ; 
'S bidh innleachdan haoghalt 'sa Ghaiclhealtachd daonnan 
Gu fògradh nan daoine, 's chur chaorach na'n àit'. 

Cha'n fhaic mi 's an am so ach caoirich air bheanntan, 
'S cha 'n fheil anns gach gleann ach fear Gallda no dha ; 
'S am beagan a dh' fhan dinn air rudhachan mara 
Ga 'r-iomain gu cladach 's ga'r feannadh le màl. 

Tha'n oigridh ghrinn uallach an diugh air am fuadach ; 
Tha, deas agus tuath, tighean fuar agus fàs, 
Cha'n fhaic mi a ghruagach dol feasgar do'n bhuaile 
'S cha chluinnear a duanag 's i cuallach an àil. 

Luchd fheileadh is osan is bhoineidean cocte, 
'Bha riamh air am moladh 's air thoiseach 'sna blair, 
Tha iad ga 'n cur thairis gu duthaich mhi-fhallain, 
'S gun ni air an air' ach am fearainn 'chur fàs. 



13 



Cha labhair mi tuilleadh ran euchd nam fear duineil 
Do Bhreatann fhuair urram 's gach cumasg is spàirn 
'S e daoradh an fhearainn 'chuir iad thar na mara 
'S a dh' fhàs: iad cho tana an gleannaibh nan sàr. 



ORAN NAM PRIOSANACH. 

'S ro fhad a thà mi gu tosdach sàmhach 
Mu'n eilein ghràdhach so 'dh-àraich Òg mi, 
Bho'n chaidh a Bhanruinn ; s an Diuc le chèile 
Gu cur na 'h-eiginn tir reidh an eorna. 

An t-eilein uaine tha torrach snuadhmhor, 
'S e 's balla cuan dha le thonnaibh mora ; 
'S cho fada siar e ri Barra 's He, 
Làn lusan riomhach 's e iseal còmhnard. 

'Sa mhaduinn shamhraidh nuair chinneas seamrag, 
'S i geal is dearg air a mhachair chòmhnaird, 
\S ro lurach blàthmhor a lusan sgiamhach 
Fo dhruchd na h-iarmailt 's a ghrian ga 'n òradh. 

Tha muran, luachmhor, is biolair uaine 

Na 'lagan uaigneach far 'n goir an smeorach ; 

Is trie a fhuair sinn a mhil 'sna bruachan 

Bho sheillean, luaineach, breac-ruadh a chrònain. 

Mu'n dàinig Diuc ann no aon de 'shinnsear, 
No Deorsa rioghail à righeachd Ilanòbhair, 
Bha'n t-eilein iseal 'bu lionmhor àirigh 
Aig Clann nan Gaidheal na àite comhniudh. 

Gach eilein iseal no beanntan arda, 
'S gach gleann bha 'g àrach nan Gaidheal còire. 
15 



114 

Tha moran fàs diu gun duine ach ciobair 
Bho Mhaòl Chinntire gu Taigh Iain Ghròta. 

Tir nan gaisgeach 's nam breacan riomhach, 

B'e uaill na righeachd iad, ged chaidh 'm fògradh ; 

Bu lionmhor àirigh is bo air buaile, 

Le ceol na gruagaich mu bhruachaibh mòr hheinn. 

Chum iad Ceusar as le 'chuid lèidsean ; 
Fir Lochlainn ghèill iad do Chaledonia ; 
Aig blàr.na Leirge chaidh ruaig air Hàco 
'S e meud a thàmailt thug has ri bron dha. 

Is tha luchd àiteachaidh 'n eilein ìsil s' 
Fo dhoininn mhilltich gun àite còmhnuidh, 
'Sen diugh na fhàsach aig luchd ar miruin, 
A chuir 'sa phriosan ar gillean òga. 

An lonaraora, toll dubh a chruadail, 
Dhùnadh suas iad a luan 's a.Dhòmhnach ; 
Ach bha de dh-uaisle an com Mhic-Cuaire 
Nach biodh iad uair arm nam fuasg'leadh or iad. 

Theich na dubh thràillean 'bu chins na h-aimhreit', 
Mar ni an t-aingidh gun aon an tòir air ; 
Gu'n deach an tilleadh ; cha robh ach breugan 
'An cuirt Dhùneideann, 's bu leir sin dhomhsa. 

B' iad sin na saighdearan smearail lùthar 
Gu tighinn do'n dùthaich 'chur cuis an òrdagh ; 
Bha fear mu seach dhiu toirt eachdraidh ghàbhaidh 
Air each Mhic-Fàidein bha 'n àite còirneil. 

Chaidh sinn' a bhuaireadh le luchd an tuaileis, 
Ach sheasadh suas leinn air son na còrach, 
Gu fearail, cliuiteach, air chul nan Gaidheil, 
Mar rinn ar bràithrean 'san Eilein Cheothar. 



ii5 



ORAN 

A rinn am bard air do Shir Dòmhnall Mac-Pharlain a 
bhith air a thaghadh gu bhith na 'Fhear-Pàrlamaid air 
son Earraghaidheal. 

Luinneag. 

Tir nam beann nan gleann 's nam breacan, 
Tir nam beonn nan gleann 's nan gaisgeach ! 
Fàilt is furan Dhomh'll Mhic-Phàrlain 
'N duthaich nam beann ard' 's nam breacan. 

Saoghal buan le buaidh 's le rian dhuit, 
Gu bhith 'dol gun dàil a riaghladh 
Dùthaich mhaiseach nam fear fialaidh, 
Nan earb', nam fiadh, is nam bradan. 

Thug an sluagh le urram spèis dhuit 
Dh-aindheoin olc luchd tuaileas bhrèige, 
'S rinn iad àite suidhe rèidh dhuit 
'An Saint Stephens ann an Sasunn. 

Moch Diciadain bha sinn deonach 
Gu bhith dileas dhuit 'sa chomhstri ; 
Ach am bàt' a b' fhearr a sheoladh 
Cha digeadh e a choir a chala. 

Thug sinn bàt' air uallach guaille 

'Chean Loch Ghot, 's b' e port a chruadail, 

'Dhol gu Muile nam beann fuara 

Dh' aindheoin doinionn cuain is gaillinn. 

Ghabh an t-Eileineach a cursa, 
'Gearradh geal nan tonnan dùbh-ghlas ; 
Shaoil mi.gu'm b' e Ceap an Dùitsich 
Fearann Mhuile dluth air Stafa. 



n6 

Gaidheil an Rois Mhuilich fhuair sinn 
Cridheil, caoimhneil, aoibheil, uasal ; 
Siol nam fear a's fhad o'n chualas 
A chuireadh an ruaig ? s a leanadh. 

B'e Diciadain lath' a chruadail 
7 S Earraghaidheal riut aig tuasaid ; 
Anns an fhichead blàr bha buaidh leat. 
'S lean thu 'n ruaig le luchd nam breacan. 

'N ath Dhiluain bha sgeula gairdeachais 
Aig uile Chlann nan Gaidheil ; 
Ach bha beanntan Earraghaidheal dhuit 
Le barrachd gràidh a lasadh. 

Teine mòr air beanntan uaine, 
Piobairean a cluich gu h-uallach ; 
'S bha guth gairdeachais an t-sluaigh 
A togail fuaim a ghluais Mactalla, 

Bidh na bàird a deanamh òrain, 
Anns gach coill gu'n seinn an smeorach ; 
'S cha'n f heil fear do 'm buin an cèol sin 
Ach luchd-tagar còir an fhearainn. 

Tha do chàirdean leat gu d' chòmhnadh, 
Gu bhith seasamh taobh na còrach ; 
Tearlach Friseal-Mac-an-Tòisich, 
'S an t-Urramach òg Mac-Calum. 

Tha iomadh Ahab foilleil dalma 

r N diugh 'an Gaidheltachd na h-Alba, 

'S b' fhearr gu'm faicinn fuil gach cealgair 

Is a charbad fo na madaibh. 

Thigeadh " Tim an Obain " sabhailt, 
Mar cholman Noah do'n aire, 



ii 7 

Le fios gu'n robh an tuil air tràghadh, 
Ged a chuir i fàs an talamh. 

Bliadhna mhath ùr don Bhànruinn, 

Is do Ghladstone, 's Domh'll Mac-Phàrlain, 

Gu bhith tabhairt ceangail làidir 

Do na Gaidheil air an fhearann. 



DEOCH-SLAINTE UIIOMII'ILL 
MHIC-PHARLAIN. 

Fonn; — "A nighean donn an t-sugraidh. 

Deoch-slainte Dhomh'ill Mhic-Phàrlain ; 
Is duin' uasal, suairce, bàigheil thu ; 
'S tha dùrachd Chlann nan Gaidheal leat 
A h-uile là ged dhealaich sinn. 

\S ro lionmhor àit 'an òlar i, 

An tir nan gleann 's nam mòr-bheannan, 

Deoch-slàint an uasail mhòralaich, 

'S a chuireas òr ga 'ceannach dha. 

Is òlaidh sinn le dùrachd i 
'An tir an fhraoich gu dùthchasach. 
Bho'n 's urram mòr do'n dùthaich e, 
Thu dhol do chùirt nan Sasunnach. 

Duin'-uasal miosail, iomraiteach, 

Mar thobar glan nach tiormaicheadh ; 

Ged bha na h-urad iorghaill 

Aig Mac-Fhionghain 's aig Polltalloch riut. 

Rinn Earraghaidheal dearmad ort, 
Le mheud 'sa bh' ann de chea'gairean. 



it8 

\S e sin an diugh 'chuir Scairinnis 
Bhith cho ainmeil ri Sebastopol. 

Ri gaillinn 's doininn geamhraidh 
Ged rinn Earraghàidheal ceannard dheth, 
'S e rinn an t-olc na mealltairean 
'S na thainig ann de shliomairean. 

Na laoich a's fad bho'n chuala sibh 
Air rhuir is tir bha cruadalach, 
'S e 'n t-eilein iseal uaine so 
An t-àit bu dual d'an seanairean. 

'S an cara.id riamh bha dileas dhuinn, 
A leag mu sgaoil na priosanaich, 
Bidh urram fad gach linn aige, 
'S tha beannachd tir na gainimh leis. 



ORAN DO THEACHDAIREAN NA 
BANRUINN. 

Fonn. — " Clachan GkHnn-daruail," 

Ltiinneag. 

O seinnibh cliu nan teachdairean ; 
Bidh reachdan math ri 'n linn ann, 
Ciad soraidh slan thar chuanntan 
Leis a Chomunn uasal, rioghail. 

Ach saoghal buan do'n Bhanruinn, 
'Thug do'n chomunn àithne rioghal, 
Gu teachd rlo'n eilein uaigneach so 
Air uchd a chuain gu h-iseal. 



II 9 

Tìr bharr fo thuÌRrl 's nan garbh thonnan, 
An t-eilein ainmeil, fiochail ; 
Gu buan tha fuaim na fairge ris, 
'S e Tiriodh ainni r'a innse. 

Thug sinne sgeul na còrach dhaibh, 
Bha chuid bu mho dheth sgriol)hte ; 
Le gearan seasrahach, sònraichte 
De 'n chuid bu bhòidhche 'n fhirinn. 

Tha dòchas math is duil againn 
Gu'n dean an Diuca sith ruinn ; 
'S gu'n èirich grian na h-ùr mhaaidne, 
A nì gach stuc a dhireadh. 

Ged tha an t-eilein cliuiteach so 
Do'n Diuca 'n diugh toirt chisean, 
Cha h' ann le ceart no cruaidh lannan 
A fhuaradh e le shinnsre. 

'S e cuilbheartan, is lubaireachd, 
Is sodal-cùirt' is sliobadh, 
Is rioghalachd ar triathan-ne 
'Chuir e fo 'r iaghladh millteach. 

Mar luing 'bhiodh ga 'tonnduasgadh sinn, 
'S gach sadadh cruaidh a stri rith' ; 
Ach gheibh sinn cala sàbhailte 
Ma bhios na Gàidheil dìleas. 

O dheas gu tuath de 'n Ghàidhealtachd, 
O'n tha gach àit' is righ air, 
Chuir iad fo fheidh 's fo chaoirich i, 
'S tha sliochd nan laoch ga 'n diobradh. 

O'n rinn na caoirich fàsach dhi, 
Le togail mail is chisean, 



Tha 'glinn le straithean '£ munaichean 
Gun duine beo ach ciobair. 

'S e creathall clann nan Gàidheal i, 
Tir fhallain àrd nam fior shruth, 
'S tha còir aca cho sean oirre 
'S nach urrainn eachdraidh innse. 

'S è tir nam beann 's nan gaisgeach i, 
Is tir nam breacan riomhach, 
\S i ruith o Thigh Iain Ghròta 
Gu ruig Maol na Oighe 'n He. 

Nuair bheir iad suas an teachdaireachd 
Bidh luchd an fhearainn dite, 
'S thig meas air " Tim an Obain " 
Anns gach baile mor 'san riogachd. 



Na teachdairian ; the commissioners appointed in 1883 
to enquire into the condition of the crofters and cotters of 
the Highlands and Islands of Scotland. 



ORAN DO CHLOINN GHILLEAIN. 
Fonn: — Mo run geal dileas. 

Luinneag. 

O 's ann an Glaschu nan stìòbull àrda 

Tha clann nan Gaiclheal a nis gu lèir, 

A cumail cuimhn' air na gaisgich chliùiteach 

A ghlèidh an dùthaich d' an sliochd na'n dèidh, 

Fhuair mi litir o shàr dhuin-uasal, 
A rinn mo ghluasad o'n àm so 'n dè ; 



'S nam biodh e 'lathair 's mi chuireadh fàilt' air. 
Gu cridheil càirdeil air sgàth a sgeul', 

Mu Clann Ghilleain nan lann 's nan luth-chleas, 
'Bu deas a dhùisgeadh gu dol air ghleus, 
Bhith cruinn an Ghlaschu fo 'n sàr cheann-àrmailt' ; 
Na treun laoich chalma bu gharhh am beum. 

'S e fir nan clogad nan sgiath 's nan lùireach 
\S nan lannan rùisgte 'bu mhaih gu streup, 
Is an strnth garg, fuilteach, fraochar, feargach, 
Nam brataich ghairbh air bhàrr chrannaibh rèidh. 

Aig Ionarchèitean bha iomadh dearbhadh 
Air fuil bhras mheanmnach nam fear nach gèill ; 
Nuair theich an reiseimeid each le 'n ceannard 
Cò sheas 'san àni sin ach clann nan treun ! 

An righ 's an dùthaich chosg iad gu daor dhaibh, 
Bu lionmhor laoch a thuit anns an streup. 
An là ud " Gaoir nam ban Muileach " chualas, 
'S bheir sinne luaidh orra 'n diugh nan dèidh. 

Thug eachdraidh seanachas orr' mar dhream ainmeil 

Gur trie a dh' fhalbh iad le coin air èill, 

Fo chrios bhall airgid is adharc fhudair, 

Air feadh nan stùc-bheann le gunn' air ghleus. 

Air lochan glan o shruth bras nam fuar bheann, 
An eal' air uachdar is breac a leaum, 
Bu trie a mharbhadh leoth' bradan tarra-gheal ; 
'S bhiodh iad 'sa gharbhlach a sealg an fhèidh. 

Bhiodh brògan fraochain orr' 's osain bhalla-bhreac, 
Sgian dubh 's i lanna-ghorm fo ghartan rèidh ; 
Bhiodh sporan tlachdmhor mu ghluinean ghaisgeach 
Air fèileadh snasmhor de 'm breacan fèin. 
16 



Bhiodh còta gearr orr' is breacan guaille, 
'S gach ni bu dual dhaibh 'bhith air an rèir 
Le boineid ghuirm agus it an fhireoin, 
Is ribin riom'hach de 'n t-sìoda rèidh. 



BEAN BHOCHD AM MANITOBA. 
Le Eachann Mac-Gilleain. 

Luinneag. 

Hero tha mi muladach, 
Cha tog mi fonn, cha'n urrainn mi ; 
'S e càirdean caoimhneil cuireideach 
A chuireadh dhiom an smuairean. 

Is mise th' air mo leònadh 

Ann an dùthaich Mhanitòba 

'S mi ga 'm chiurradh leis an lòinidh 

Agns deud mo bheòil air fuasgladh. 

Tha'm fuachd cho mor 's an dùthaich so 
\S nach d' fhàg e neart no luths annam, 
Oir ged tha'n fhiarag dubhailte 
Gu'n d' reodhadh cùl mo chluasan. 

Tha madaidh-alluidh gharg, f huileach 
Mar ghainimh tràigh nam fairgeannan 
A donnalaich 'san anmoch 
'S a cur farbhais oirnn is uamhais. 

Tha Innseanaich ro iargalta 
Gach oidhch' is là 'cur fiamha oirnn ; 
Cho dubh ri sùith tha 'm bian aca 
'S cha chuir an siobunn snuadh air. 



123 

Tha 'ghaoth cho cruaidh nuair shèideas 
'S nach fàg i brat no brèid againn, 
Bidh 'n darach cruaidh a gèilleadh dhi, 
'S an tigh gu lèir a luasgadh. 

Bidh dealanach le tàirneanaich 
A bualadh bhuar is bhàthaichean 
A burach tholl is làraichean 
'S a trusadh bàrr nan cluaintean. 

Bidh falaisgean ro eagallach 

A losgadh feòir is phreasaichean 

'S gur gann a gheibheadh teicheadh as, 

O 'n teas, an t-each a's luaithe. 

Bith nathraichean glas lùb-dhromach 
Fo bhonn ar cas ga 'm pluchadh leinn, 
Mar chudaigean cho siubhlach 
Nuair bhios an liù ga'n ruagadh. 

Tha cuileagan cho lionmhor ann 
Cha'n fhàg iad bàrr no biadh againn; 
Nuair thig am blàths bidh ciadan dhiu 
A sàs gu dian am ghruaidhean. 

An uair thig teas an t-samhraidh oirnn 
Cha'n f hàg e càil no cainnt againn, 
Cha'n iarr sinn biadh no annlann, 
Is gur gann a ni sinn gluasad. 

'S e b' annsa learn bhith 'n dràsda 
Ann an tir nam heanntan àrda 
Ann an Caragraich nan sàr laoch 
A tha cridheil càirdeil suairce. 

Oir ged tha fearann saor againn, 
Le crodh, is eich, is caoirich air, 



124 

Tha mis' gu trie a caoineadh 

Is gun aon a ghabhas truas rium. 

Gidheadh tha agam gàirdeachas 
Nach ceannaich òr na bànruinn bhuam 
Cha doir am bròn am bàs dhomh, 
Agus Niall Iain Bhàin cho suairce, 



LACHAINN MAC-GILLEAIN. 

Lachlan Maclean — Lachainn mac Neill mhic Dhomh- 
naill mhic Iain — belongs to the Achanansabhall branch 
of the Macleans of Coll, and was born in the island of 
Rum. He has been for a number of years a merchant at 
Tobermory. He is popularly known as Lachainn NeilL 



OR AN 

Do dh-Alasdair Og Mac-Gilleain, oighre Chola, a dh' 
fhalbh gu Natàl 'sa bhliadhna 1849. 

Luinneag. 

An gille dubh cha trèig mi 

'S do dh-fhear a chruidh cha gheill mi y 

An gille dubh cha trèig mi, 

Bho'n thug mi spèis do dh-Alasdair. 

Gur h-e mo cheist an t-àrmunn 
A dh-fhas de 'n choill a b' àirde ; 
Ged leagadh dh' ionnsuidh 'n lair i, 
Bidh friamh gvi fàs 'san earrach aic'. 



125 

Thig snomhach oirr 'sa gheamhradh, 
'S cha dean an reothadh call di, 
'S thig duilleach oirr' 'san t-sàmhradh 
'Nì dion do cheann nan airsnealach. 

'S e 'n uaisle bhith na d' nàdar, 
Is ceartas air son pàigheadh, 
'Chuir thu cho fad bho d' chàirdean 
'S a chuir thar sail a 'r sealladh thu. 

Mar chomhachaig nam beanntan 
Fo mhùiseag ian nan gleanntan, 
Tha sinn fo smachd nan nàimhdean 
'Tha campachadh 'san fhearann so. 

'S e 's coimeas dhuinn an dràsda 
Fear fann 's e siubhail fàsaich, 
Gu h-iotmhor, acrach, sàraicht', 
Gun àit gu casg a ghalar deth. 

Gur h-ann air chùl na grèine 
'Tha 'n t-uasal 'dheanadh feum dhomh ; 
'S ann tha mi 'n so mar dhèirceach, 
Gun neach na d' dhèidh ri 'n gearain mi. 

Cha sàsaicheadh an t-òr mi, 

Ged bheirteadh dhomh na 'thorr e ; 

Gu'm b'fhearr leam t' fhaicinn còmhl'rium 

Le còirichean an f hearainn so. 

Gu bheil mi ann an dòchas 
Ma 's ceithir bliadhna beò mi 
Gu'm faic mi thu na d' chòmhnuidh 
An àite a Chòirneil Alasdair. 



I2Ò 



OR AN AIR NA CROITEARAN. 

Luinneag. 

Fal ò hal al ò, hal al ò haro hi, 

Fal ò is fal 6, hal al 6 haro hi, 

Fal o hog i o, agus 6 haro hi, 

Cha mhor nach bu choma leinn cogadh no sith. 



Bu chogacih 'bha 'm bheatha bho 'n dh-fhàg mi bhith m' 

phàisd, 
'S gur trie a bha m' fhallus ri frasadh gu làr, 
'S nach f haighinn an cadal le goirteas mo làmh, 
'S mi gun aodach, gun chaisearl nuair phàighinn an màl. 

Air uachdarain an fhearainn cha b' aineolach mi, 
A thog an cuid mhàiltean cho àrd ri tri-fillt ; 
'S iomadh sean agus òg a bha chòmhnuidh 'san tir 
'Rinn sibh f hògradh air aineol gun leaba, gun dion. 

'S ma thig oirnn na nàimhdean a nail thar a chuain, 
Gu'm bi ceannardan Shasuinn ag agradh gu cruaidh, 
Ag ionndrainn nan Gaidheaì 'sna blàir bu mhdr buaidh, 
Le 'n cuid bhiodagan stàilinn 's trie 'rinn àr air feadh 
sluaigh. 

Luchd nam fèilidhean ballbhreac bha ainmeil 's gach linn, 

A ghleidheadh an larach is onair an righ, 

Tha'n diugh air an sg'padh ro fhada bho 'n tir 

'S a bheii cnàmhan an seanar na 'n laigh anns a chill. 

Chaidh na Gàidheil a sgapadh mar mholl leis a ghaoith, 
\S cha 'n fhaic mi 'n diugh gruagach air buail' a cbruidh 

laoigh, 
Ged thèid mi air astar cha'n fhaic mi 'sna glinn, 
Ach ciobair le 'bhreacan 'tarruinn braesaidh nam miol. 



127 



Cha dean caoirich 's crodh ballach, 's cho mhò ni na fèidh ; 
'S cha dean ciobair no geamair le 'n cuid mhadaidh air 

fèill, 
An àite nan gàisgeach 'sna blàir bu mhdr euchd, 
Ged a rinn sibh an sgiùrsadh gu dùthchannaibh cèin. 



Cha'n fheil rioghachd air thalamh 's am bidheadh na 

sèoid, 
Nach doireadh dhaibh fearann bho'n deanadh iad Ion, 
Ach Breatann mor uaihhreach le h-uaill is le 'spòrs, 
'Rinn na laghannan cruaidh' tha toirt bhuainn ar tigh'nn 

beò. 

Ri riaghailtean Shasuinn is Alba le chèil', 
Cha'n fhaighear cho tàireil an àite fo 'n ghrèin ; 
Tha miolchoin ga'm biathadh le fialachd is spèis, 
'S na leanaban lag tana le gainnid a bhèidh. 

Gach cearc bh' air an fharadh aig boirionnach truagh, 
'Bha gun bho aic' gun ghearran, gun chaora, gun uan, 
Ged b' e sud a cuid stòrais 's a Ion dhi ro chruaidh, 
Le ordagh an t-siorraim gu 'n dugadh iad bhuaip'. 

Bidh gach diùc is fear-fearainn 'an diomb ruinn gu lèir 
'Chionn bhith 'g iarraidh an àit 'bh' aig ar pàrantan fèin, 
Ach seasaibh gu daingeann is tagraibh gu treun, 
'S bidh agaibh buaidh làrach 's thig iadsan fo ghèill. 



Geamair, a gamekeeper. 



28 



ORAN 

A rinneadh leis a bhàrd air dha ministear a choinn- 
eachadh a thubhairt ris gu'n rol)h a Ghàidhlig air bàs- 
achadh. 

Is latha dhòmhsa Talhh mu'n cuairt, 

Gu h-uaigneach gabhail sràid, 

Co dh' amais rium ach bodach gruamach, 

Duaichnidh am measg chàich. 

Bha 'fhalt na 'dhualan sios mu ghuaillean, 

'Mhalan fuath'sach grand', 

Is thuirt e rium le goimh is fuath 

Gu'n d' f huair a Ghàidhlig bàs. 

Thuirt mise ris gu grad air ais, 

Nach faiceadh e ri là, 

A Ghàidhlig uasal, asmhor, ghasd' 

A dol an g'aic a bhàis 

Gu'm lùodh i beo a linn gu linn, 

A dhaindeoin mi-run namh, 

'S a cliu ga 'sheinn air muir 's air tir 

Le obair ghrinn nam bàrd. 

Rach 's falbh o'n ear gu ruig an iar, 

O'n tuath do 'n àirde deas, 

Rach 's siubhail thar gach fairge 's cuan 

Do dhùthaich fhuair no theith, 

Is gheibh thu 'Ghaidhlig bhlasda bhinn 

'S gach tir 'san gabh thu tàmh ; 

Cha dèid a dioch'nachadh gu sior, 

'S am faicear crioch gach là, 

'Chainnt mhilis bhàigheil 'bh' aig ar màthair', 

'S sinn na 'r pàisdean og' 

Ged 's trie i faotainn claoidh is tàir 

Le gràisg a 's faoine ceol, 



129 

Fhad 's shileas sneachd air beanman ard' 
'S muir tigh'nn gu tràigh lo chròic, 
No fhad 's bhios cainnt am beul nam bard 
Gu'm mair a Ghàidhlig beo. 



NIALL MAC-GILLEAIN. 

Neil Maclean was born at Caolas, Tiree, on May 1st, 
1842. His father, Lachlan Maclaine, was the son of 
John Maclean — Iain mac Dhòmhnaill mhic Thearlaich 
mhic Eoghain. His mother, Ann Maclean, was the sec 
ond daughter of Neill Maclean, brother of John Maclean 
the poet. He married on February 4th, 1885, Catherine 
eldest daughter of Donald Macfadyen and Mary Mac 
lachlan in Bail'-a-Mhuilinn, Mull. He resides in Glas 
gow, at 2 Rutland Crescent. 



ORAN MOLAIDH 

Do Ghiorsal Nic-Fhionghain air do'n bhàrd a faicinn 
aig bàl nam Muileach. 

Luinneag. 

Air fàill ill o na hug oirinn o, 

Air fàill ill o na hug oirinn o, 

Air fàill ill èile hug oirinn o, 

'S lionmhor buaidh air mo bhean-dùthcha. 

Oidhche dhòmhsa Is mi aig bàl 
Le muinntir Mhuile nam beann àrda, 
Dhearc mo shùil air òigh 's i mearrsadh, 
'S chuir i each gu leir fo sgàile. 
17 



130 

'S beag an t-ioghnadh leam mar tha thu, 
Fallain seang, gun mheang, gun fhàilinn 
Bho do ghruag a sios gu d' shàiltean ; 
'S ùrail grinn a choill o'n d' fhàs thu. 

'S lionmhor oigear bhios a feoraich 
Gu de'n t-àit do 'm buin an og-bhean. 
Buinidh i do thìr an eorna, 
Ged a dh'fhàg a h-athuir og i. 

Tha i cumadail, deas, dìreach, 
'S math i thig dhi gùn de 'n t-sioda, 
Cas a's grinne dhol tròimh 'n rìdhle ; 
'S leat cliu 'hhàil 's gach àit am bì thu. 

Tha na Muilich 's iad fo mhì-ghean, 
Thug thu 'n t-urram bhuap' da-rìreadh : 
Measg an gleanntan maiseach mine 
Cha'n fheil ac' na bheireadh dhiot e. 

'S lionmhor fleasgach 'bh' ann le maighdinn, 
Sùil aca ri cliu na h-oidhche ; 
Mar a ghrian measg reul a hoillsgeadh 
Dhearrsadh tu nam measg mar dhaoimean. 

Muineal geal mar shneachd nam mòr-bheann, 
Bilean tan' air dhreach nan ròsan ; 
'S lionmhor uasal 's aithne dhòmhsa 
Rachadh mil' air sgriob do phòige. 

T' anail chaoin mar ghaoith 'san og-mhios, 
No mar oiteig bharr thom ròsach ; 
Leam a b' èibhinn bhith 'sa chòisir 
Nuair thogadh tu sèisd nan òran. 

Tha thu caoimhneil, aodheil, cairdeil, 

'S cha'n fhac' mi riamh gun fhiamh a ghàir' thu 



i3i 

Gun mhòrchuis, gun mheurì mor, gun àrdan, 
'S tu cho uasal suairc ad nàdar. 

Gu ma fada maireann slàn thu, 
'Sheasamh cliu na tir' a dh' f hag sinn ; 
'S nan robh mise 'san taigh-thàirne, 
'S mi gu'n òladh do dheoch-slainte. 

Soiridh bhuan le buaidh do'n ainnir 
'Choisinn cliu bho thir na gainnimh, 
Le rogh' cèile 's clèir ga'n ceangal : 
Pailteas maoin dhuibh 's saoghal fada. 



ORAN 

Do Mhairearad Nic-Dhòmhnaill. 

Luinneag. 

Bu chaomh leam bhith mire, bhith mire, bhith mire, 
Bu chaomh leam bhith mire ri ribhinn ghloin oig ; 
Bu chaomh leam bhith mire ri 'taobh mar a shuidhinn 
'S mo gràdh air a bilean nam sireadh nam pòg. 

Tha mais' agus loinn an am pearsa na maighdinn, 

'S i siobhalta caoimhneil is aoibheil na dòigh ; 

Is fior fhuil gun truailleadh Chloinn Dòmhnaill a chruadail 

Na 'cuislean a bualadh gun uabhar, gun spòrs. 

'S math thig gun air an ainnir de'n t-siod anns an f hasan ; 
Tha cneas mar an canach 's tha h-anail mar ròs 
Tha deud mar na disnean 's i fallain, deas, direach, 
'S cha digeadh ach firinn bho bhriodal a beoil. 

S ann ort a tha'n cuailein 'tha camalagach, dualach, 
S cha mhios' e an cuaich air xhur suas mar bu nòs : 



132 

Sùil dhonn is caomh sealladh fo 'n mhìn rosg a's gloine, 
'S dh' èisdeadh eunlaith na coille mar sheinneadh tu cèol, 

Mo bheannachd na d' chuideachd gach taohh ni thu 

suidhe, 
'S tu 's eireachdail cumadh bho d' mhullach gu d' bhròig; 
Cas chuimir ghrinn inich gu siubhal an fhirich, 
'S cha'n ioghnadh na gillean bhith tigh'nn air do thòir. 

Ma gheibh thu mo dhurachd 's arm dhuit nach bi curam, 
Bidh do cbèil' umad mùirneach 's gach cuis mar bu choir; 
Ann ad stòr gu'n robh pailteas is òr nad' thigh-tasgaidh, 
Gun eiginn, gun aire ort cho fad 's bhios tu beo. 



ORAN 
A rinneadh an ainm nighinn oig. 

Luinneag. 

Bha mi 'n raoir gu sùnndach sùnndach, 
Bha mi 'n raoir gu sùnndach sùnndach ; 
Tha mi ' nochd 's mo chridhe tursach, 
'S mi ri ionndrainn a ghil' oig. 

'S lionmhor buaidh a th' ort ri 'àireamh, 
Ged nach innis mis' ach pàirt dhiubh, 
'S cumadail deas grinn air sràid thu, 
'S tu mo ghràdhsa de'n bheil beo. 

Gur h-e mise 'thug an gaol dhuit, 
'S mi nach aicheadh air mo dhaoin' e; 
Do dha ghruaidh cho dearg 's na caoran, 
'S bheirinn fhin le faoilt dhuit pog. 

'S math thig sùd dhùit 'shiubhal garbhlaich, 
Feileadh preasach, sporan seana-bhruic, 



i33 

'S cuma bhradain air do chalp' 

Fo osan balla-bhreac sealg air eoin. 

'S lionmhor gruagach th' ann an deiclh ort, 
Eadar so is rutha Shlèite ; 
Culaidh fhirmaid do na ceudan, 
Ge b' e gheibh o'n chleir ort coir. 

Gur a trie mi ort a bruadar 
'S dh' fhagadh sud mo chadal luaineach, 
Anns a mhaduinn ; s mor mo ghruaimean, 
Gun thu luaidh a bhith ga m' choir. 

Bu tu fhein am fior dhuin'-uasal, 

'S cul do chinn mar f hitheach bhruachan ; 

Gheibhinn cadal leat 'san luachair 

Le gaoith tuaith is oidhche reoit. 

Tha thu taitneach ann ad nàdar, 
Tha thu caoimhneil, fialaidh, bàigheil ; 
B' e mo mhiann bhilh suidhe làmh-riut 
'G èisdeachd mànrain bhìnn do bheoil. 



OIDHCHE NA DUNARA. 

Luinneag. 

Thug mi 'n oidhche 'n raoir 'sa bhàta, 
Thug mi 'n oidhche 'n raoir 'sa bhàta ; 
Thug mi 'n oidhche dhoilleir fhiadhaich 
'S a chuan shiar gu tir nan Gaidheal. 

'Bhliadhna na faidhreach 'chaidh seachad, 
'S each gu h-eibhinn a dol dhachaidh, 
Thog mi 'm poca leam na m' achlais, 
'S ghabh mi 'n t-aiseag 'san Dunàra. 



134 

Nuair dh' f hag sinn am mach a Grianaig 
Bha i boidheach 's fiath nan ian ann, 
'S bha na h-ionagan ro chiatach, 
Gach te riamh dhiu 's fiamh a ghàir' oirr'. 

Bha meud mor 's a h-uile tè dhiu, — 
Tiristich a bruidhinn Beurla, 
Muilich 's Sgitheanaich, 's b' e 'm beud e 
Chaill iad gu leir an cuid Gàidhlig. 

Thoisich fear air gleusadh pioba, 
'S thòisich danns' air a chlàr-ìseal ; 
Is ma dh' innseas mi an fhirinn, 
Saoil nach robh mi-fhìn 'san àifeamh. 

Bha na h-ìonagan cho spòrsail, 
'S air an sgeadachadh cho leomach ; 
'Il-uile te le uladh còmhdaicht' 
'S it' an eoin nan adan àrda. 



Shìl i, 's shèid i, 's dh' fhàs i dorcha, 
'S gu'n do bhòc an fhairge colgach ; 
Cha robh leithid sud de stoirm ann 
O'n bhliadhn' a dh' fhalbh am buntàta. 

Nuair a bhòc an f hairg' na 'gleanntan, 
Cha chluinnteadh Beurla 'san am sin ; 
Ghlaodhadh gach te, Cum, cum teann mi, 
Tha mo cheann an imis sgàineadh. 

Chuala mi guth tiamhaidh, brònach, 
Bho Nic-Mhuirich as a Mhòintich, 
'S i ag ràdh ri Liùsaidh Bròige, 
'S math dhe 'n tè tha'n còir a màthar. 

Mu'n d' ràinig sinn Maol Chinntire 
Chaidh an ceol air feadh na f idhle ; 



i35 

Cha robh tè nach r )bh na 'sineadh 
'S lùb dol air a driom le spàirneachd. 

Chìteadh thai! 's a bhos na 'n sineadh 

Gruagan feall air a chiàr-ìseal, 

'S cìrean cùil a dol nam pìosan ; 

'S ann learn fhìn nach b' aobhar gàir' e. 

Nuair a ràinig sinn na Torrainn 

Bha 'mhuir gharg na 'mill a roladh, 

'S chluinnteadh osnadh throm air osnaidh 

'Tigh'nn bho luchd nan dosan cràsgach. 

Nuair a ràinig sinn Bun-easain 
Is a dh' èirich sinn na 'r seasamh, 
'S iomadh ribin grinn 'bha preasach, 
'S iomadh deis' a bha ri 'càradh. 

'N tè a chaill a dronnag Ghreugach 
Thug i leum a null gu h-eutrom 
Gu ball-dionaidh 'dheanamh grèim' air, 
Ach 's beag feum 'bha dhi 'san àrcan. 

'N f headhainn 'bha 'san oidhch' cho spòrsail 
'S nach dannsadh iad ridhle comhl'-ruinn, 
Cha dugainn f hin 'sa mhaduinn gròt orr' ; 
Dh' f han am bòsd, ach dh' f halbh an àilleachd. 

Fhuair sinn sàbhailt do 'n tir isil, 
'S bheir mi 'n dàn so gu ceann-criche ; 
Ach cha leig mi : m feasd air di-chuimhn' 
Oidhch' na dil' air an Dunàra. 



Uladh, ulster. Gruagan feall, chignons. Dronnag 
Ghreugach, Grecian bend. Ball-dionaidh, fender. 



136 



TIONAL CHLOINN GHILLEAIN. 

Luinneag. 

Tha tional tha tional an dràsd aig gach cinneadh, 
Tha tional tha tional aig gach cinneadh an dràsd ; 
Clann Ghilleain a tional air an ochda la fichead, 
Bidh 'aighear 'is iomairt aig gilleain mo ghraidh. 

Gur mis tha gu h-eibhinn 'sa' mhaduinn 's mi 'g èirigh 
O'n chula mi sgeul a thog gleus air mo chàil, 
Mu chinneadh na feile bhith coinneachadh ri chèile, 
Clann Ghilleain nan geur-lann nach gèilleadh do nàmh. 

Le ceann-cinnidh tha macant, d' an dual a bhith beachdail, 
O Dhubhairt a Chaisteil, 's b' e cleachdadh nan sàr 
Gu 'n seasadh iad dileas an onair na rioghachd ; 
Tha eachdraidh ag innseadh mu'n gniomhan 'sna blair. 

Nuair sgaoileas e 'bhratach bidh tional air gaisgich, 
O'n iar is o'n ear thig iad air as gach cearn ; 
Le fior-fhuil gun truailleadh nan cuislean a bualadh, 
Bhith dileas bu dual doibh gu buaidh no gu has. 

Bho na Leathanaich ainmeil 's gach cearn as an d' 

f halbh iad, 
Mar leoghann is colg air bu doirbh dhol nan dàil ; 
Cha bu spiochdairean cruaidh iad, na 'n nadar bha 'n 

uaisle ; 
Gun trie rinn iad fuasgladh air truaghain na 'n càs. 

Nad' shuaicheantas fiachal tha hradan an fhior-uisg, 
'S an struth maiseach, riogail, a direadh an àird, 
Ròin a bhèin riomhaich is long nan crann direach, 
Lamh dhearg le crois sìnt', caisteal dklinn is màm. 



137 



Sud a choill bha gun chrionaich 'san stochd o'n do chinn 

thu, 
'S ioma mennglan deas priseil a dhirich an àird. 
Eadar Carsaig 's Lochhuidhe 's Torloisgt ann am Muile. 
Aird-ghobhar nan curaidh, is Dubhairt nan sàr. 

Bha teaghlach nan Colach Ian meas agus onair, 
Gum b' fhoghainteach fearail am Breacachadh dh'fhàs; 
Cha bu shùgrad'h am fearg nuair a dhuisgeadh an colg, 
Bhiodh e 'ncùnntas nam marbh ge b'e thairgeadh tigh'nn 
dàn. 

\Sioma ceatharnach ainmeil detheaghlach nan Druimnin, 
Nuair thoisicheadh iorghaill le'm b'ionmhuinn am blàr ; 
'S iad le'n cinneadh air thoiseach aig latha Chuil-fhodair, 
.Mar mhiolchoin air lomhain air son a bhith 'n sàs. 

An t-oighr' thig ad dheidh-sa air cinneadh na feile, 
Na di-chuimhnicheadh beusan nan treun laoch o'n d'fhàs; 
Biodh e iochdar ri truaghain 's ri dilleachdain shuarach 
'S anns a Ghàidhlig bidh uailse air luaidh leis na bàird. 



CEILIDH CHLOINN GHILLEAIN. 

Luinneag. 

Seinnim duan do Chlann Ghilleain, 
Cuiream eallain dhaibh air saod ; 
Do 'm bu dual bhith ann am Muile 
'N caisteal Dhubhairt 'n taic a Chaoil. 

'S ann an nochd a thruis na diulnaich, 
Sud na fiuran nach robh faoin, 
Clann Ghilleoin nan sròl 's nam breacan, 
Suas a bratach, 'chlann mo ghaoil. 
18 



38 



Bha iad foinnidh, fearail, calma, 

Bha iad ainmeil anns gach taobh ; 

'S gu hheil eachdraidhean ga dhearbhadh 

Nach robh 'n f hin' ud cearbach claon. 

Càit an cualas riamh fo mhasladh 
Sliochd nam mac bho thaic a chaoil ; 
Chuidich iad aig Blar-na-Lairge 
'Thoirt do Ghaidheil Alba saors'. 

Aig Sliabh-an-Shiorraim sheas iad dileas, 
Ged bha tri riu mar an aon ; 
\S e mo ghràdh a chlann nach diultadh, 
'Sgap iad feachd an Diuc air raoin. 

Gu ma buan gu 'n robh thu, Iain, 
Mach bho Ionar-nis nan croabh ; 
Meanglan priseil a Dochgarroch, 
Ursan chath' nach crath ri gaoith. 

Saoghal fada dhuit a Mhànuis, 
'S onair ard thu thir an fhraoich ; 
'S thug thu sgial mu thurus Eachainn 
Air each deataich dhuinn Diardaoin. 

Soraidh slan gu'n robh do'n chinneadh, 
Buaidh is piseach air na laoich ; 
'S gu ma fad iad 'tional comhla, 
'S piobairean 'cur ceoil air saod. 



CEILIDH MHIC-GILLERUAIDH. 

Oidhche dhomsa-sa 's mi air chuairt, 
Gu'n d' thog mi suas am bràighe orm. 
Dh-ionnsuidh ceilidh Mhic-Illeruaidh 
'Tha cumail 'suas na Gaidhlig dhuinn, 



139 

Ri gabhail òran 's a scinn dhuan 

Mar chuala sinn bho 'r pàrantan. 

'S e 'n ceol a's binne chuala cluas 

Na gruagaichean 'seinn Gàidhlig dhuinn. 

'S cuimhneach leam nuair bha mi òg 
Bhiodh clòithean ac' 'sa Ghaidhealtachd, 
Bhiodh gruagaichean a luadh air clèith 
'S gu'm b' èibhinn a bhith lamb, riutha ; 
lad cur nan oran air an gleus 
'Sa cbainnt bh' aig Eubh 'sa ghàradh dhuinn 
'S bu bhinne leam na ceol na teud 
Nuair thogteadh sèisd nan dàna leo. 

Ged a dh-f hag sinn tìr ar dùthchais, 
'S dù dhuinn gu'm bi bàigh againn 
Ris a chànain mhaisich chiuin 
A dh-ionnsaich sinn o 'r màthraichean. 
'S f had 's a bhios duilleach 'fas air crann, 
No 'bhuaileas tuinn ri traigheannan 
Bith cliu 'n duin' uasail so air chuimhn' 
O'n ghabh e suim de 'r cànain-ne. 

Ged nach cluinn sinn stuadh a chuain 
Air carraig chruaidh mar thairneanaich, 
No torman binn ii taobh a ghlinn 
Aig sruth an uillt mar bàbhaist dhuinn, 
Bidh againnn gradh gach la na 'r crklh 
Do chànain tìr nan ard-bheannan, — 
Chaidh uimpe sian bho chian nan chian, 
'S ged bhios i liath cha bhàsaich i 

'S gu'n robh soirbheachadh 's gach ceum 
Dol leis a chèilidh Gbàidhealach so, 
Far 'm faod sinn còmhlachadh ri cheile 
Mar 'bha'n treubh o'n d' thainig sinn. 
Bidh siol nan laoch le 'n caidreabh caoin, 
Feadh lagain fhraoich na Gaidhealtachd 



140 

'S cainnt nam beann ga 'cur air fonn 
Le sliochd nan sonn a dh-àraich iad. 



Mhic-Illeruaidh gu'n robh leat buaidh 

A cumail suas na Gàidhlig dhuinn : 

Seas gu teann dileas i ri d' lìnn 

'S na leig oirr' spìd no tàmaille, 

Ach cum i suas le cliù is buaidh, 

A chànain usal' mhàthaireil, 

'S bidh cliu do gniomh ga sheinn gu binn ìnnt' 

Leis an lìnn nach d' àfaicheadh. 



OR AN A CHEILIDII. 

Luìnrieag. 

Ill à horinn hug is hòrinn, 

'S mi tha coma de their each ris ; 

'S toigh learn fhein bhith anns a chèilidh 

'G èisdeachd sgeulachdan 'sa Ghàidhlig. 

Bidh iad leinn a Eilein Leòdhais 

Siol non daoine coire bàigheil, 

Far am faigh an coigreach biadh 

Is far nach d'iarradh riamh air pàigheadh. 

Ged tha na h-Earradh creagach ciar, 
Gu'n dean 'chuid nionag sniomh is càrdadh, 
'S ainm an diugh dhiubh feadh an t-saoghai 
's cuid de'n aodach air a bhànruinn. 

Bidh iad leinn o dha cheann Uidhist, 
Tir a mhurain 's tir na h-àirigh ; 
'S iomadh gruagach bhanail bheusach 
Bhiodh air feill o Loch a Chàrnain. 



i4i 

Bidh na Sgitheanaich o'n tuath ami, 
'S fallain uasail fuaim an cànain ; 
'S fàgaidh mis' an c!iu oirr' sgriobhte, 
Aig an linn nach deachaidh àrach. 

Bidh na Rumaich leinn 's na Canaich 
Eigich 's Rathasaich gun àireamb, 
'S Mucanaich o'n Eilein iosal, 
'Sheasamh dileas taobh na Gàidhlig. 

Sliochd nan loach o'n Eilein Cholach 
'S trie fhuair onoir anns na b'àraibh. 
C' àit an cualas riamh orr' cùnntas 
Ear an dug iad cùl ri nàmhaid ? 

Bidh iad o Mhuile nan craobh ann, 

Innis nam ba-laoigh 's nan ard-bheann. 

'S fhurasd' aithneachadh air an snuadh 

Nach b' ann rau bhruachan Chluaidh a dh' fhàs iad. 

Bidh iad leinn o Chìochan Dhiùra, 
Sliochd nan diulnach 'stuireadh bàta ; 
Cùl an cinn mar sgèith an lòin-duibh 
'S an gruaidhean mar ròs an garaclh. 

Bidh na Einnich ann an toìr orr', 
Sgriob am poig air fear no dha dhiubh 
'S iomadh rud a dh' f haotainn innseadh ; 
'Ghaol na sith gu'm mi sàmhach. 

Bidh iad 'sa cheilidh leinn gach oidhche, 
Cailean grinn a seinn nan dàn dhiiinn ; 
'S cuid aca nam buill de 'n Chomunn, 
Taobh Lochodha chaidh an àrach. 

Cha di-chuimhnich mi 'n t-eilein uaine 
A siar 's a tuath an Earraghaidheal ; 



142 

Ged nach f hasadh craobh am dhixthaich 
Gheibht' ann flur nan cailean Gaidhealach. 

A chuid mhac cho fallain fuasgailt, 
Cha do sheol a Cluaidh 'thug barr orr' ; 
'S bhuinig fear dhuibh 'n rèis a Sina, 
'Choisinn cliu do 'n tir a dh' f hàg e. 

Leanaibh dlùth ri cliù 'ur sinnsre, 
Seasainh dileas taobh 'ur cànain, 
'S mor a chu'aidh-phrois is uaill dhuibh 
Nuair their sluagh gu bheil sibh Gaidhealach. 



SEUMAS MAC-GILLEAIN. 

James Maclean is the son of Lachlan Maclean — 
Lachainn Neill — and Ann Macdonald. He lives at Old 
Wittington, near Chesterfield in England. He is the 
author of quite a number of songs. 



ORAN "GAOIL. 



Gur mis' tha fo mhichion, 

'S mi 'n iomall na tire ; 

'S bho'n 's fheudar dhomh innseadh 

Tha m' ìnntinn fo bhròn ; 

Mo chridhe cho luaineach 

Ri tonnan nan cuantan 

Mu dhèighinn na gruagiich 

'Tha 'gruaidh mar an ròs. 

Gu'n robh mi 'n Duneideann 
An dùthaich na Beurla, 



143 

'S an Sasunn 's an Eirinnn, 
Measg dhèideagan òg' ; 
Ach cha 'n fhacaic 's cha chualaic 
Mi 'h-aon a thug buaidh ort ; 
'S mur dean mi do bhuannachd 
Cha dual dhomh 'bhith beò. 

Cha'n ionghnadh, a dhaoine, 
Ged tha mis' air faondradh, 
Ma 's eiginn dhuinn sgaoileadh 
'N deidh gaol 'thoirt cho mòr. 
'S nuair bhios mi na m' aonar, 
A direadh nam fraochan, 
Bidh t' iomhaigh is t' aogasg 
Gach taobh dhiom tigh'nn beò. 

Gu'n innsinn-sa t' aogasg ; — 
Do shlins mar an fhaoileann, 
'S do ghruaidh mar na caorann 
Bho thaobh nam beann mòr. 
Tha do shuil mar an daoimean 
A dearrsadh gu soillseach, 
'S gu siùbhlainn-sa 'chaoidh leat, 
'S an oidhche ri ceò 

Gur gile mo ghruagach 
No eala nan cuantan ; 
Tha aogasg do chuailein 
Na chuairtean mar or ; 
'S e gu bachlagach, dualach 
A sios air do ghuaillean, 
Nuair thèid thu do'n bhuaile 
A chuallach nam bò. 

Gur diombach mi-fein 
De luchd deanamh nam breugan, 
Bho'n trie an robh m' f heudail 
Ri èisdeachd droch sgeoil ; 



144 

lad ga d' thìladh-'s ga d' theumadh, 
Gus an d' rinn thu mo thrèigsinn ; 
\S ma chaidh sinn bho chèile, 
'S i 'n eucoir 'thug oirnn. 

he a freagairt. 

Na creid thusa, 'Sheumais, 
Luchd deanamh nam breugan, 
'Bha 'gnath 'cur an cèill dhuit 
Gu'n trèiginn-s' a choir, 
O, cha trèigeadh, ach dh-f halbhainn 
Troimh Shasunn as Albainn, 
Leat shiubhlainn-s' an f hairge 
Gun dealg ach da bhòrd. 



ORAN GAOIL. 



Ann an toiseach na bliadhna 
'S beag mo mhiann air a cheòl, 
'S beag mo shùnnd air làn aighear, 
: S ann tha m' fhaire-s' air bròn. 
Tha mo chrìdhe ro bhruite, 
'S trie le m' shuilean na deoir, 
Bho'n a thug thu do chid Hum, 
'6 air fear ùr g' bheil thu'n tòir. 

Dèan a bheannnchd so aiseag 

Uh' an chailinn a 's bòidhch', 

Agus innis mar thachair 

Gu bheil m' aigneadh-s' fo leon. 

Tha mo chridh' agus m' inntinn 

Air an lìonaclh le bròn, 

Leis a ghaol thug mi 'n ribhinn 

'Chaoidh nach diobair as m' f heoil 



*45 

Cha ghaol ràidhe no miosa, 
A ni crìonadh gu làr, 
A thug mise do'n ribhinn 
A rinn mo lìonadh le -gràdh *, 
*S ann a gheall mi le fìrinn 
A bhith dìleas gu bràth 
■Gus an deanar mo shineadla 
Anns an lìon-aodach bhàn. 

Gu'm bi mòran fo ionghnadh 
Mis' a liathadh cho tràth, 
Ged nach tuig iad gach pian 
A tha x\ iathadh mu m' chàil. 
Chaidh aiceid na m' thaobh-sa 
Nach sgaoil as gu bràth, 
'S cha'n fheil lighich ri f haotainn 
A bheir faochadh do m' chràdh. 

'S iomadh oidhche glè shuairce, 
•Ged bhiodh gruaimean air pàirt, 
A thug mise is mo ghruagach 
Feadh chluainteannan fàs, 
Sinn a còmhradh mu'n spèis sin 
Nach stèinneadh gu bràth, 
'N diugh 's ann 'rinn tha mo thrèigsinn 
Le eucoirean chàich. 

Ach ged xinn thu mo thrèigsinn 
''S nach h-fheil feum dhomh no stàth, 
A bhith 'fèorach mu d' dhèibhinn 
Bheir mi spèis dhuit, a ghràidh ; 
Bidh mo bheannachd le dùrachd 
Gu t' ionnsuidh-s' gach là, 
<Gus an uarr anns an duinear 
JSlo shuil leis a bhàs. 



146 



ORAN GAOIL'. 

Ged fhuair mi 'n tàlant an tràth 'san d' rugadh mi, 
Cha chuir mi 'n t-òran-s' air dòigh, cha'n urrainn mi ; 
Bhith 'caoidh na màldaig 's e dh' f hàg fo mhulad mi, 
Gu'n dug mi gaol dhi thar aon as muinighinn. 

Och on a righ gur mi tha muladach, 

A bhith ri fàgail an àit' san d' rugadh mi, 

'S an t-eilein bòidheach bu deòin bhith fuireach ann, 

Far 'n cluinnt' an smedrach is ceòl nan uiseagan. 

Bho'n 'thug mi gràdh dhuit cha'n àicheam tuilleadh e, 
Cha mhios' no raidhe bha fàs a bhunaitean ; 
Ach gaol cho rrrdr ris, 's fa-dheòigh le cudarom, 
Gha'n f haigh tè eile ged thrèigeadh tusa mi. 

B'e sud an càirdeas rinn fàs an cudarom, 
'S nach faighteadh fàslach o 'bharr gu 'bhunaitean ; 
'S gu bheil mi 'n dòchas ma's bed ri chumail'sinn, 
Air leabhar sgriobhtc na sgir gu'n cuirear sinn. 

Na bi ri smaointinn, a ghaol, gur duilleach mi 
A bhios a caochladh le gaoith nam munaidhean ; 
Gur h-ann bhios t' aogasg ri m' thaobhs' h-uile n-ait, 
'S cha dèid an gaol ud mu sgaoil ma 's urrain mi. 

Na leig air di-chuimhn' o d' chridh' gu buileach bhuait 
Na tha mi 'g ràdh ged bu chàs 'bhith fuireach rium ;— 
Na h-eisd an sluagh 'dheanadh suarach umam-s' thu, 
'S na biodh fear fuadain mu 'n cuairt nan ursainnean. 

Gur ann air Dòmhnall a's gòrach thusa leam, 
Tha'n caolas mòr 's cha'n fheil sèol air grunnachadh. 
Nach crath thu 'ghaol dhiot mar chraoibha duiileagan ; 
'S ma gheibh thu ciobair cha bhith ort uireasbhuidh. 



147 

'S ann ihuirt an ribhinn : Tha mi cho duileachdach, 
'S nach èirich m' ìnntinn leam f hìn ach muladach, 
Ged gheihhinn cìobair bhiodh mi fo uireasbhuidh 
'S an gille donn air bharr thonn 's mi fnireach ris. 



ORAN GAOIL 



Tha mi fo cbampar an tùs an t-sàmhraidh, 

Gur beag mo shannt air bhith 'seinn nan òran ; 

'S e meud mo ghraidh dhuit 's edh' ùraich càileachd dhomh 

Gus an dàn so 'chur ann an Òrdan. 

Aig ceann a mhipsa bidh ceithir bliadhn' ann 
Bho'n thug mi 'n ciad ghaol do 'n ainnir òig ud, 
Air bàta ciatach nan rothan iarainn 
'Dol dh-ionnsuidh 'n iasgaidh 's mi 'triall do'n Oban. 

Gur h-iomadh caochladh 'thig air an t-saoghal, 
'S tha cuid ri f haotainn 's na cailean òg' clheth. 
Cha'n fhaic mi nionag a ni rium brìodal, 
'S ann air fear ciuird a bhios i an tòrachd. 

Ar leam a nionag ma ni thu 'n f hìrinn, 
Gur olc a chiùird a th' aig fear a chòta ; 
Na mnathan baol>h sin 'bhios air an daoraich 
Bidh e ga 'n slaodadh gu'n àite còmhnuidh. 

An cluìnn thu, Mhairi, dean suidhe làmh rium, 
Is thoir do làmh dhomh ma tha thu deònach, 
'S te ùr ga bràth cha chuir mi na t' àite, 
'S an anart bhan gus an dèid mo chòmhdach. 

Nam bithinn cìnnteach gu'm biodh tu dìleas, 

Gu'n doirinn fhin dhuit mo ghealladh pòsaidh 

'S gu'n cuirinn cruaidh shnaim a chaoidh nach fuasgail, 

Du'n dachaidh l)huain gus an dèid sinn còmhladh. 



148 

Ged thug mi gaol dhuit cha dean mi 'ghlaodhadh y 
Ma 's e 's air sgaoileadh gu bheil thu deònach ; 
Ach fiach ma dh T fhaodas nach gabh thu faoinean. 
'Bhios air an daoraich 's na taighean òsda. 

An deidh do dhiùrrais ma thug thu ciil rium, 
r S gur h-e fear ùr tha thu 'n duil a phòsadh, 
Na gabh breun ùmbaidh nach labhair ciùin riut y 
Le cridhe dubailt 's gun sùil ri tròcair. 

A Mhàiri Chamaroin o thaobh na fairge, 

Tha maise dhearbhte na t' aghaidh bhòidhich, 

Co 'n tè bheir buaidh ort le d' shuil neo-luainich ; 

Ach 's beag mo thruaighe cha bhuannachd dhòmh-s thu, 



ORAN GAOIL, 



FoNN. — A chailinn ghrinn a chuailein reidh, 
H-aoil 6, mar tha mi 'd dhèidh ; 
A ghruagach dhonn dh' an dug mi speis r 
Ma thrèig thu mi tha mulad orm. 

Gur a mise r tha fo ghruairo, 

T S a chuan Bharrach ri gaoith tuaith, 

'S mi ri cuimhneachadh mo luaidh, 

Gur truagh nach robh mi 'n cuideachd leat. 

'S trie mi cuimhneachadh learn fhin 
Air na chuir thu h-ugam sgriobht' ; 
Gu'm bi na maraichean gu dion 
A stri an deidh a h-uile te. 

Ged a chi mi 'n so gu leòir, 
'S fuathach learn tha cainnt am beoil ; 
Gheall mi dhuit nam bithinn beò, 
Gu'm posamaid na 'm b' urrainn dhomh. 



149 

Gur a mise tha fo thuirs' 

Le bhith 'g èisdeachd mu na ehùis 

Nach tahhair t'athair ach 'dh-fhear duthch' 

A bhios a cùnntas mhulan thu. 

Ged a tha mi gann de 'n t-saogh'l, 
Gun chrodh ballach 'muigh air raoin, 
Chuirinn long nan àrd chrann caol' 
Fo h-aodach mar a bhuineadh dhi. 



OR AN MARACHD. 

Ltiinneag. 

Ho ro no, gu bheil mi tursach, 
Trìd mo mhànrain dh'fhàg mo lùgh mi, 
J S cha bhith càil agam gu sugradh 
Gus am faic mi run mo chèille, 

'Fhir a shiubhleas thar an t-sàile, 
'Dh-ionns' na tir' 'san deachaidh m' àrach, 
Innis dhaibh 's na bi ga 'àicheadh 
Gur h-anns an Fhorgan Hall 'tha Seumas, 

'S ann Di-màirt a rinn sinn gluasad, 
Bha i fiathail 's air bheag bruaillein, 
Seachad Ealasaid a chuain dhuinn, 
Gu'n do dh-f huasgail sinn a brèidean. 

7 Dol seachad air Maol Chinn-tire, 
Thog i caitein air an lionadh, 
\S mu'n do nochd sinn an Rcjinn Ileach r 
Thòisich sioban air bhith 'g èirigh. 

Nuair a rinn an f hairge tòcadh, 

Crainn ri lùbadh 's siuil ga 'n stroiceadh;, 



ISO 

Leam gu'm b'fhearr bhith taobh Loch Ròineirt 
Na bhith 'n so air chòrs' na h-Eireann. 

Ged a chuala mi bho chian e, 
Gu'n robh cruadal 's a chuan t-siar so, 
Cha do thuig mi gus am bliadhn' e, 
Ged bhiodh each a deanamh sgeul' air, 

\S cian bho'n dh-innseadh dhomh-s' aig baile, 
Gu'n robh cruadal amis a mharachd ; 
Ach mu'n d' ràinig mi 6"/. Lawrence, 
Gu'n do dh-fhairich mi nach breue e. 



'S rud nach d' fhoghluim mi air chinnt e, 
Briosgaid chruaidh anns a bheil fineag ; 
'S mir de dh-fheoil tha 'm feum air sliopadh, 
'S gann gu'n dèanadh 'n f hiacail feum oirr'. 

Ged a thèid mi-fhin a laighe, 
'S beag le cinnt a gheibh mi 'chadal, 
Ach a cuimhneachadh mo leannain ; 
'S f h.ada 's f hada sinn bho chèile. 

Bidh an sgiobair ann an diomb rium 
'G ràdh nach fhiach a tha mi 'stiùradh ; 
'S aig a mheud 's a thug mi run dhuit, 
'S gann gu'n dean mi 'n curs' a lèirsinn. 



ORAN AIR TURUS SEOLAIDH. 

Beir soraidh bhuam do'n Ghàidhealtachd, 
A dh-ionns' na tir' a dh-àraich mi, 
'S dean innseadh mar a thàrladh dhuinn ; 
'S an Fhorgan Hall bho'n sheòl sinn. 



I5 1 

Beir soraidh 'dh-ionns nan gruagaichean 
Dean innseadh. dhaibh rrìur cu 1 iad e, 
Gur h-ann, le gaoith bho thuath againn 
Air moch Di-luain a sheol sinn. 

O, aisig i gu sàbhailte, 
'S na dìochuimhnich na pàrnntan, 
A fhuair an claoidh ga 'r n-àrach-ne, 
A nuair a bha sinn gorach, 

Nuair fhuair sinn mar a b' àill leinn, 
Is a chuir sinn siùil an àird oirre, 
Gu'n d' chuimhnich mi mo mhàthair ; 
'Bhith ga 'fàgail bha mi brònach. 

Air feasgar caoin Di-ciaduinn dhuinn, 
Bha ceò le fiath nan ian againn ; 
'S ged chaidh a h-uile stiall oirre, 
Cha deanadh i dhuinn crònan. 

'Dol seachad air Creig Ealasaid, 
'S ann thàinig i bho 'n ear oirnn, 
Is gu'n fhàg sinn uile beannachd 
Aig na beannaibh 'bu gheal còmhdach. 

Diar-daoin bha la a b : èibhinn ann, 
Ri taobh an fhearainn Eireannaich, 
A faotainn mar a dh-f heumamaid, 
; S i às ar dèidh le solas. 

Di-haoine thàinig gruaim oirre, 
'S ann thòisich i ri tuairnealaich ; 
Gu'n d' fhuair sinn air a gualainn i, 
'Dol sios ri tuath air Tòraidh. 

Di-sathuirn air a lionadh di, 

'8 ann thàinig i na 'sioban oirnn, 



152 

'S cha cV fhuair sinn fois no dìobradh, 
Bho riof-ìrinn fad Di-dòmhnaich. 

An ath Dhi-luain bu dlùth i dhuinn, 
Gur beag a bha de shùnnd orm, 
Is mi 'm sheasamh aig an stiùir aice, 
5 S a siùil ri dol na 'n stròicean. 

An àile dhuinn bhith fortanach, 

'S ann 'thàinig oirnn a bhochdainne ; 

Bha cruadal agus gort againn, 

'N àm nochdadh ri St. PauFs dhuinn. 

Gu'n robh a bhriosgaid chruaidh againn, 
'S an fheòil nach èireadh buaidh oirre ; 
1 S cha'n fhaighinn diar air uaireannan 
De'n fhuar-uisge ri òl ìnnte. 

Ged leanainn fhin air ìnnseadh dhuibh 
'S ann theireadh pàirt nach f ìrinn e ; 
'S gu'n dean mi 'n duan so 'chrìochnachadh. 
Mu 'm fàs sibh sgith de m' chòmhradh. 



DUANAG DO MHARAICHE. 

O, Chailein, na biodh mìchion ort ; 
Ciod e chuir thu trom-ìnntinneach ? 
'Bhith cuimhneachadh nan nìonagan 
A dh' f hàg thu 'n tir an eòrna ? 

Thainig Mac-Eachainn làmh rium, 
Is a bhial le fiamh a ghàire air, 
Ri cuimhneachadh nam màldagan 
A dh-f hàg e 'n Cille-Chòmhain. 



153 

Bidh Cailein 's e air uaireannan 
Ri sealltainn sìos le suaraich' air, 
Ach meat ni Maighstir Runiridh dhuinn, 
Gu dol mu'n cuairt Cape Horn. 

Ged thuirt mi Maighstir Ruairidh riut, 
Na fàgadh sud fo ghruaman thu ; 
Cha'n f haicinn-s' air do bhualadh thu 
Da uair gun dol ga d' chòmhnadh. 

Bho'n rinn mi 'n duan 'san anmoch dhuibh, 
Cha diochuimhnich mi 'n Camaronach 
A tha de 'n fhine bhalla-chriosàch 
'Bha ainmeil arms gach còmhrag. 

Nach cuimhnich thu na gruagaichean 
A th' arms an t-Sàilein Shuaineartaich? 
An nochd ged 's f hada bhuapa sinn 
Cha'n f haigh fear fuadainn còir orr'. 



ORAN AN GASGAICII. 



Luir, 



Ho ro sguiridh mi, sguiridh mi, 

Ho ro sguiridh mi 'n iasgach ; 

Sguiridh mi tuilleadh de tharruinn nan dubhan, 

'S e obair na duibh' e, s beag 'bhuidhinn mi riamh air, 

Gur mis' tha fo chùran an toiseach na dùltachd ; 
Tha mi gun sùnnd as deaghaidh an iasgaich, 
Sheinninn le dùrachd ealain às ùr 
Air sruithean a Chùirn, an fheadhainn a liath mi, 

Innsidh mi 'n fhirinn, am beagan a b'fhiach mi, 
Chuir mi e' n linn an toiseach na bliadhna, 
20 



54 



'S theann mi ri strì ri rud nach do chìnn leam 
'Leantainn air ciuird a dheanamh de 'n iasgach. 

Comhairl' na còrach hheirinn-s' air òigear, 
Gun bhith cho gòrach 's teannadh ri iasgach ; 
Chosg mi mo bhrògan m' aodach gu'n d' shròic mi 
Ri obair a bhròin nach cumadh am biadh rium. 

Bidh cuid arms an tìr so rium-s, arm am mìothlachd 
Chionn gu bheil mi 'cur sios air an iasgach ; 
Dh' innis mi 'n fhìrinn, 's obair nach fhiach e, 
Mhallaich mi chiuird, 's ann agam bha 'n riasan. 

Ged leanainn-sa 'n t-òran chuid ris nach còrd e 
Their iad gur bòilich 'th' agam 's na briathran, 
'S chuireadh e mòran tuilleadh am phòca 
Bhith tarruinn nan ròp anns a chuan Iar-dheas. 



ORAN DO'N GHÀIDHEALTACIID. 

Luinneag. 

'S toigh leam fhin an t-àit 'san deach m' àrach òg, 
Far am faighinn càis is bainne blàth ri òl ; 
'S toigh leam an t-àit 'san deach m' àrach òg. 

Ged tha mi 'san àm-s'am chòmhnaidh anns a Ghalltachd, 
B' f hearr leam a bhith thall 'sa ghleann 'san robh mi òg. 

Sud far 'n robh na gillean dh-fhàs gun mheang, gun 

ghiorag. 
Bu mhath air an iomain ga 'n ruith air an Ion. 

'S cha mhios anns an stri iad, 'buidhinn cliù do'n riogh 

achd ; 
'S iomadh aon a striochd dhaibh an nan linn righ Deors'. 



i55 

Bonipart gun taing dha chuir iad fo chomannd e ; 

'S dh-f hàg iad miltean Fhrangach anns a champ gun deò. 

Cha'n f heil ceàrn na 'rioghachd far an leughar sgriobhadh, 
Nach h-fheil e air innseadh 'n gniomh a rinn na seòid. 

Chuala sibh mu 'n euchdan ann an tir na h-Eipheit, 
'Dol gu Tel-el-Cebir 's heigineid na 'n dòrn. 

Choisinn iad an làrach, chuir iad as do dh-aireamh, 
'S chròidh iad do'n chanàl an corr a dh-f hagadh beò. 



ORAN 

Air taobh Mhic-Phàrlain a sheas air son taghadh par- 
lamaid an siorramachd Earraghaidheal. 

Anns a bhliadhna ochd ciad diag 

Is ceithir fichead, 's gu'n d' dhiagaich e dhà, 

An treas miosa de 'n t-sàmhradh 

Nuair 'bha duilleach nan crann 's e fo bhlàth, 

Chaidh an t-arm ann an òrdan 

Dhol a thagairt an còir am measg chàich, 

'S gu'n deach cuideachd a Chòirneil 

'Chur do'n chùil 's am bu chòir dhaibh bhith tàmh. 

Nuair chaidh cogadh a ghlaodhach, 

Chiteadh tighinn na laoich 'bha gun sgàth ; 

Laidir, ealanta, lùthar 

'S iad ri tarrainn a dh' ionnsuidh chroinn-tàr', 

Le 'n cuid chlaidheannan rùisgte, 

'S iad air bhioradh a chum a bhith 'n sàs ; 

Thug iad mionnan mu 'n d' ghluais iad 

Gu'm biodh acasan buaidh air no bàs. 

Leum na h-Eileinich uile — 
Colaich, Muilich, is Tiristich fhior, 



56 



Ilich T s Dìuraich gu duineil r 

'S na bha'n Coladhsa 'chuideachd Mhìc-Nèrll, 

'S taigh fo bhrataich Mhic-Phàrlain 

Dhol a sheasamh na làrach gu dion r 

T S thug iad sgrios air an nàmhaid 

'Bha ga 'r gleidheadh na'r tràillean fo chis, 

Nis bho 'n choisinn thu r n t-urram 

Thèid thu mhor bhaile thu Lunnain a suas ; 

Bidh an luchairt na bànruinn 

Aite-suidhe aig Mac-Phàrlain bhios buan, 

T Thagairt cùis Earraghaidheal T 

'S bidh tu misneachail, stàilinneach, cruaidh y 

'S bheir thu dhachaidh a choir dhuinn 

'Rinn na nàimhdean le fòirneart 'thoirt uainn„ 

Bidh na fèidh air an sgapadh, 

Cha bhith h-aon dhiubh an taice na frith ; 

Thèid na coin ris na caoirich 

T Chuir na gaisgich air faondradh bho 'n tir. 

Bidh am fearann air r àiteach, 

'S theid na tulaichean àrda fo shiol, 

\S a taigh croiteir is coiteir 

Chithear smùid airneo toil anns na glinn.. 



ORAN 

Do dh-Alasdair Og Chola, air dha dol air imrich do- 
dh-Africa. 

'S mithich dusgadh a suain, 
Agus sealltainn mu 'n cuairt ; 
T S e mo dhioehuimhn' 'tha bhuam a thrèigsinn, 

'S oighre Chola nam buadh 
Leis an èireadh mòr shluagh, 
Air a chur bhuainn thar chuan, 's b' e 'm beud e. 



157 

Bho'n a shiubhail do bhàrd, 
Is a theirig luchd dàin, 
Gur tim dhomhs a bhith 'n dràsd ga 'gleusadh. 

Gur h-e mis' th' air mo chràdb 
Bho mhaduinn Di-mairt, 
Bho'n a chualaic mi 'ghraidh mu d' dheibhinn. 

Gu'n do dh-fbalbh thu thar sail', 
Air luing nan crannagan àrd', 
'N tùs na gaillinn 's an àm an t-seididh. 

Dh' fhalbb thu 'dh-Africa thall, 
Far nach h-fheil do luchd dàimh, 
f Measg nan Cafar, 's nan lann, 's na sprèidhe, 

'Ghaoth gu ciùin a bhith leat, 
Ga do ghiulan am mach, 
Gun riof dhubailt, gun slat ga 'trèigsinm 

'S an car deas bhith dhe d' bheart, 
H-uile ceum 'bheir do chas, 
Gus an till thu air t' ais le èibhneas, 

Dh' ionnsuidh caisteal nan stuadh r 
Tha ri aghaidh a chuain, 
Far an trie 'n robh daoin' uaisl' aig fèilleachd^ 

Far an trie 'n robh do thtiath 
'Cluich nan caman le fuaim, 
T S iad gu mireagach, luath, bras-leumnach. 

Far 'm bihdh plop nan dos àrd 
'S deagh fhear gniomh aig a sail, 
'S cha b' e buideal mo ghràidh-s' a threigeadb. 

Ged a tha e 's an àm 
Ann am frea^dal nan Gall, 
'S gun ach beag a theid teann do t' èirig. 



158 

Bidh mi 'n dòchas gu bràth 
Gu'n till thu gun dàil, 
'S gu'm hi 'n dara Mac-Neill na 'èiginn ; 

Gu'm hi 'n Stiuhhnrtach Ruadh 
'Chuir air fògradh do thuath 
Air a sgiursadh gu cuan na h-Eireann. 

Ghreas e mòran gu uaigh, 
'S cuid tha 'n crann anns a chuan, 
Thogas Hanais a suas na 'dheidh so. 

Ma 's e iomairt nan lann 
A Bhuidhneas dhuinne an geall, 
'Siomadh fear a theid teann na 'èideadh. 

Theid do bhratach-s' an àird, 
Coinnichidh iad as gach àit', 
Gu ruig oighreachd Chill- Dàir an Eirinn, 

De theaghlach Dhuhhairt nan stuadh, 
Le 'n cuid staileannan cruaidh, 
Na ni 'n càradh gu uaigh gu beumnach. 

Cha dean caoirich nam heann, 
No 'n crodh breac hharr nan gleann 
An seasamh an àm na h-eiginn. 



59 



OR AN 

A rinneadh air do Chlann Ghilleain bràisd a thabh- 
airt d' am piobaire a chiad mhios de 'n gheamhradh, 
1886. 

Luinneag. 

Bha mi 'n raoir gu sùnndach, sùnndach, 
Bha mi 'n raoir gu sùnndach, sunndach, 
Leis a chuideochd a bha mùirneach 
'S nach biodh sgrubaireach mu 'm bòrd. 

Fhuair mi litir air Di-ciaduinn, 
'S gu'm bu taitne^ch learn a briathran, 
Gu'n robh 'n comunn chiùiteach fialaidh, 
'S iad ga m' iarraidh do'n taigh-òsd'. 

Nuair a ràinig mis' an talla, 
Rinn iad m' f hàilteachadh !e cabhaig — 
" Thig, suidh lamb, ri fear na cathrach " — 
'S chuir iad searrag arm am dhòrn. 

'S gann gu'n gabhadh e dhomh àireamh 
H-uile seòrsa bheir a chlàraich, 
Uisge beatha, branndaidh làidir, 
Fion na Spàine agus beòir. 

Dh' 61 sinn slàint' an teaghlaich rioghail ; 
Co nach tràghadh i gu h-iochdar? 
'S cha do dh-fhàg sinn ami an diochuimhn' 
Ar ceann-cinnidh fiachail còrr. « 



Ghuidh sinn sonas sith is suairceas, 
Saoghal fada le deagh bhuaidh dha ; 
Co nach tràghadh làn na cuaiche 
Air an uasal 'tha gun phròis ? 



i6o 



Bho'n a chruinnich sinn 'san anmoch. 

Gur e 'n t-saothair air 'n do dh-fhalbh sinn, 

A thoirt prine-broillich airgid 

Do 'n fhear chalma b' ainmeil ceòl. 

Gu 'm b' e sud am bràisd bha ainmeil, 
Chiteadh struth agus lafhh dhearg ann, 
Long is craobh is bradan tarm-gheal, 
Caisteal agus dealbh nan ròn. 



Struth, ostrich. 



ORAN 



A rinn am bard do Chomunn Chloinn Ghilleain 'an 
Glaschu, air dhaibh dearmad a dheanamh air òran eile 
a rinn e dhaibh a chlo-bhualadh, ged a gheall iad sin 
a dheanamh. 

'S ann a bhuineas mi 'n chomunn 
A dh-f hàs somalta, stòilte ; 
Buidheann rioghail nan lann 
'Tha fo chomannd aig Sir Dòmhnall. 
Bho'n a thagh sibh mar bhàrd mi, 
Chuir mi Ghaidhlig air dòigh dhuibh ; 
Bho nach d' rinn mi am Beurl' e, 
Cha robh feum ann am chòmhradh — 

'S cha b' f hiach e dad, cha b' fhiach e dad. 

Cha robh suim aca de m' shaothair, 
Chuir iad faoin mo chuid bàrdachd ; 
Bha sud tuilleadh 's a shaoilinn 
'Thighinn bho dhaoine tha cho slàtail. 
Gu'n robh cuid diubh na m' chòmhradh, 
Bho chionn còrr agus ràidhe, 
Gheall gu'm faicinn e sgriobhte 
'An clar-innse na Gàidhlig. — 
O chionn fad, o chionn fad. 



i6i 

'Bhith 'cur sios air a Ghàidhlig 

'S ni gun stàth dhuibh bhith stri ris ; 

Nuair bha Noah 's an aire 

Gu'm b' i a chànain a bhruidhneadh ; 

Chaidh a labhairt le Adhamh 

Anns a ghàradh gu bhrioghail ; 

Rinn mi 'foghlum bho m' mhàthair 

Mu 'n do dh-fhàg mi na ciochan, 

'S cha dean mi stad, cha dean mi stad. 

Cha n fheil sluagh fo na speuran 
Cho math gu feum ris na Gàidheil, 
Nuair a thèid iad na 'n èideadh, 
Ann am fèileadh 's an sgàrlaid. 
Nuair bha'n rioghachd na 'h-èiginn, 
'S mòr an t-euchd a rinn pàirt dhiubh, 
'S iad gu'n gleidheadh an càmpa, 
Aig cho gann 's ga 'm biodh 'n àireamh, 
O chionn fad, 'o chionn fad. 

C àit an cualas 's an t-saoghal, 
Bho'n bha Maois anns an f hàsach, 
Meud nan euchd rinn na laoich ud 
Mach aig raon Bhalaclàbha. 
Nuair chuir Cailein air ghleus iad, 
Rinn e èigheach 's a Ghàidhlig, 
Is sibh siol nan daoin uaisle 
\S trie a bhuannaich an làrach, 

'S na deanaibh stad. na deanaibh stad. 

Nuair a f huair ind an t-òrdan, 
Glial )h iad solas is bàigh ris, 
\S tir nan garbh bheann 's nam min ghleann 
Tigh'nn roimh 'n inntinn mar sgàile.' 
Ged bu lìunmhor na nàimhdean, 
Le 'n cuid dh ingnichean laidir, 
Mur a deanadh iad siriochdadh, 
Cha bhiodh ni ach am bàs daibh, 
Le stiiiinn ghlais, le stàilinn ghlais. 
21 



62 



Mur a creid sibh mo sheanachas, 

Ciod cho calma 's a bha iad, 

Gu bheil dearbhadh 's na h-Innsean 

Air a ghniomh a rinn pàirt diubh ; 

Nuair bha each air bheag feum dhaibh 

Thàinig èibh air na Gàidheil, 

'S thug iad buaidh mar bu choir dhaibh, 

Ged bha mòran dhiubh 'bhàsaich, 

'S nach dig air ais, 's nach dig air ais. 

'S arm a sguireas mi 'n òr'an, 

Gun an còrr bhith ga 'ràitinn ; 

Tha mi cìntiteach gur lèir dhuibh 

Gu bheil feum anns a Ghàidhlig. 

Gus an caochail na siantan, 

'S an sguir lionadh is tràghadh, 

'S f had 's bhios grian anns na speuran, 

Agus reultan na 'n àite, 

Cha dèid i as, cha dèid i as. 



ORAN. 

A rinn am bàrd air furmailt a thug an Ridire Còir- 
neal Fitzroy Domhnall Mac-Gilleain, C. B., do Chomunn 
Chloinn Ghilleain anns a Bhath Hotel an Glaschu, miosa 
deireannach a gheamhradh 1896. 

Fonn. — " Deoch slainte nan gillean." 

Mo run air a chòmhlann bha 'n raoir 's an taigh-òsd, 
Ann an cuideachd a chòirneil bu mhoralta cainnt'; 
Thug mise mo hhòidean gu'n deanainn an t-Òran 
Do 'n treubh do 'n robh Còirneal, Sir Domhnall, mar 
cheann. 

'S tu saighdear cho calm' 's a chaidh àrach an Albainn ; 
Gur trie rinn thu 'dhearbhadh le armailtean thall. 



63 



Mar uan do na càirdean 's mar leòghann do d' nàmhaid, 
Fo bh'rataichean àlainn ga 'n càradh ri crann. 

Bha 'bhaintighearna làmh riut gu sìobhalta càirdeil, 
Mar chiteadh gun f hàilinn o 'sàiltean gu ceann 
Gu sigeanta cioimhneil 'cur seachad na h-oidhche ; 
'S e mheudaich ar n-aoibhneas an t-oighre bhith ann. 

'S e Eachann an t-òighear ga 'm math thig an còmhdach, 
Le sporran is brògan, 's gun mhorchuis na 'cheann. 
Tha shlios mar an t-eòinean 's a ghruaidh mar na ròsan, 
'S gur nèarachd tè og a gheibh còir air a làimh. 

Nuair chruinnich a chuideachd a eilein a mhurain, 
A Cola 's a Uibhist 's a Muile nam beann, 
A Diùra 's a Sgarba 's gach cearna de dh-Alba, 
Bho Lunnainn an airgid 's bho'n Ghearmailt a nail, 

Gu cinnteach bu tlachdmhor bhith 'faicinn nan gaisgeach 

Le fèilidhean tnrtain 's le 'n gartanan teann, 

Le stocainnean claiseach, 's le boineidean ballach, 

Mar chleachd sibh bith agaibh 'n àm tarruinn nan lann. 

Nuair chaidh iad do'n t-seòmar 's a fhuair iad an òrdan, 

Bha pìoban rì ceòl dhaibh is mòran dhiu 'danns' 

Gu h-iollagach sùnndach 'cur crith' air an ùrlar, 

'S gu'n doireadh iad dùbhlan do dhùthaich nan Gall. 

Cha ghabh e dhomhs' aireamh na chruinnich a làthair, 
Cho mòr 's ga'n robh 'n fhardach bha àiteannan gann ; 
Cha'n fhacaic sinn roimhe a ieithid de choinnimh ; 
Bho latha Chùil-fhodair sun choimeas di ann. 



i6 4 

JOHN MACLEAN. 

John Maclean was born at Urvaig, Caolas, Tiree, in 
1867. His father, Lachlan Maclean, was the son of 
John Maclean — Iain Mac Ghilleasbuig mhic Lachainn — 
and Catherine Macintyre. His mother, Mary Maclean, 
was a daughter of Neil Maclean, brother of John Mac- 
lean the poet. He followed the sea for some time. He 
died at Urvaig in December, 1895. 



ORAN GAOIL. 

Fonn :— A Choille Ghruamach. 

Air moch Di-luain gu'm hu mhor mo smuairean, 
A fagail Chluaidh 's mi 'cur suas nan seol, 
Gur ann mu'n ghruagaich a rinn mo bhuaireadh, 
'S dh' fhag m' inntinn luaineach le cainnt a beoil. 
Do ghaol ga m' sharachadh 's ga mo chràdh-lot 
Mar rinnean staillinn a sàs am fheoil ; 
'S gach la is oidhche tha thu na m' chuimhne, 
'S tu mo reult-iuil is mo cbliu 's mo cheol. 

Di-mairt nuair fhuair sinn air broilleach cuaine 
Le'r n-eithir uallaich bu chruaidhe bord. 
Bu trom an iarmailt 's i frasach, sgiathach, 
Is coltas sgiansgarach air na neoil. 
Bha thusa nuair sin ad chadal suaineach, 
Gun chuimhne, 'luaidh, gu bheil mi gun doigh, 
'S fear eil air uairean a deanamh suas riut 
Air son an tuaileis a thog iad oirnn. 

Is iomadh ionghnadh a th' anns an t-saoghal, 

'S e h-aon diu, 'ghaoil, chuir nach robh mi 'd choir. 



1*5 

Mu choinnimh m' inntinn gu'm faic mi t' iomhaigh 

Ged b' ann a direadh a rifeadh sheol. 

Fhuair ihu buaidh orm le do bhriodal, 

Mo chridh' gu'n d' lion thu gu tinn le bron ; 

'S ma thug iad 'thaobh thu cha bhuan mo shaoghal 

'S fear eile faotuinn le aoigh ort coir. 

Nam bu bhàrd mi gu deanamh dhàna 

Gu'n cuirinn àird air do chliu ro mhor. 

O d' cheann gu d'shàiltean gun mheang, gun fhailinn, 

Gur fallain dh' fhàs thu a nios o f oig'. 

Gur dearg do ghruaidhean seach ròs nam bruachan 

Fo dhuilleach uaine nan cluan 's nan còs ; 

'S tha fiamh do ghàire cur saighdean graidh 

Ann am chridh gach là o'n a thog sinn seol. 

'S e fiamhachd t' aodainn a rinn mo shlaodadh 
'S a thug a thaobh mi le gaol bha mòr ; 
Gur maiseach finealt, gur fallain, rifoeach, 
Tha pears' na ribhinn air bheil mi 'n toir. 
Tha fiamh do chuilein-sa, sios mu 'd ghuaillean 
Air sniomh na dhualan, air timr an oir ; 
'S beul cuimir, guamach, nam bilean snuadhar 
Fo shuilean luaineach na maighdinn òig. 

O'n fhuair mi t' eolas bu mhor mo dhòchas 

Gu faighinn còir ort ri m' bheo le àgh. 

'S ann air Di-donaich 's tu measg nan oighean 

A fhuair mi 'n leon "tha toirt broin dornh 'n dràsd ; 

Bha saighdean luaineach o'm chridhe g'uasad 

A rinn mo bhuaireadh, a luaidh, gu gràdh ; 

\S ma 's e fear ur leis an d' rinn thu litbadh 

Bidh mfse tursach gun suiind ri m' la. 

Is iomadh buaireas. a bhios a gluasad 
Am measg an t-shluaigh nuair a bhios iad og ; 
'S e sin a chruadhaich do chridhe bhuamsa 
O'n ghabh mi chuiirt so do Mhontreal. 



i66 



'S gur ceart a tha thu ma rinn thu 'm fhagail 
'S nach leig do nadar leat tigh'nn am choir 
'S fear eile 'm aite toirt geallaidh laidir 
'S e cur ort fàilte le fàinne pòsd. 

'S air mheadhon oidhche, ged b' ann ga stiuradh. 

Gur trie mi cuimhneachadh air do dhòigh ; 

Mo shuil 'sa chombaist ga cumail direach 

'S an fhairge mhillteach a nios o sroin ; 

A sgiathan sgaoilte ri cruas na gaoithe 

'S i feadach, caontagach ris gach rop ; 

A gillean aotrom cur rith' a h-aodaich 

'S an sneachd na chaoirean mu chaol nan dorn. 

Ach bha do ghaol dhomh gu pailt ri fhaotuinn, 

Ged 's mor an caochladh a thainig oirnn ; 

Is iomadh gamhlas a bh' amis an am ruinn 

Air son gu'n d' gheall mi gum biomaid pòsd. 

Chreid thu an tuaileas a rinn iad suas dhuit, 

A chum 's gu'm buaireadh iad thu o sgleo. 

'S ma rinn thu m' fhàgail, mo chreach mo chàradh, 

'S mo shoiaidh slan leat, a ghraidh, ri d' bheo. 

'S a Mhàiri bhoidheach gur tram mo chòmhradh 

On là a dh' fhògair iad uam do ghaol ; 

An comunn blàth, bha gu caoimhneil cairdeil, 

Le mi-run chaich gun deach e mar sgaoil. 

\S na gillean oga a thog an sgleo so 

Cha dean e stòr dhoibh cho mor 's a shaoil ; 

Cha chuir a sios mi 's cha doir e mi-chliu 

Air h-aon de 'n linn a thig air mo thaobh. 



Ma thug thu citl rium gur beag mo churam, 
Gur h -iomadh flùr a tha fas f<> 'n ghrèin, 
Is maighdean bhoidheach a th'ann de'd sheorsa 
A's aithne dhòmhsa 'thig air mo rèir. 



i6 7 



Gu'n stiuirinn bàta nan sgiathan praise, 

'S anns na croinn àrda gun deanainn feum ; 

'S bheir Kigh nin gras.in sinn dhachaidh sabhailt 

Thar tuinn an t-sàile gu cala reidh. 



ORAN 

Do Lachainn Mac-Gillean, le a phiuthair agi 
cumha a h-ighinne an deidh a bais. 



Gur a cianail bochd m' adhart, 
Chaill mo shùilean am fradharc, 
'S mi am ònrachd a feitheamh do ghruaige, 
Gur a cianail, bochd &c. 

Tha i dualach tiugh cleachdach, 

Is na sniomhainean casa ; 

'S leir do m' Righ gu'm bu tlachdmhor do shnuadh-sa ; 

Sùil 'bu mhiogaiche sealladh 

Fo chaoile na mala, 

Mar gu'm biodh an t-òl leana air na cuachan ; 

Bcul tana dearg daite 

Mu'n deud 'bu leoir ceartais, 

Suil chorrach ghorm ghlas gun bhith luaineach. 

Nuair a rachadh tu 'n chlachan 

Is a shileadh an sneachda, 

Bhiodh t' aghaidh bhruich mheachair gun fhuachd oirr' 

Cha'n fheil leine mhic tighearn', 

Chuireadh òganach uime, 

Nach deanadh mo nighean-sa fhuaigheal. 



i68 



Gur h-e mis' 'th' air mo churadh, 

Tha do phultull learn sùmhail 

'S nach robh tional na dùthch' de dhaoin' uaisle ann. 

'S mise chaill na deagh bhràithrean, 

Chuir mi uile gu traigh iad ; 

'S i 'n aon nighean a chràidh mi 'san uair so. 

Gur a lionmhor dhuit caraid 

Ann am bìàr sin na faia, 

'B-heireadh giulan gu h-allail gu uaigh dhuit. 

Ach a Lachainn a Muile, 

'S cian 's gur fada leam t' fhuireach ; 

'S ann a ghlaodhadb iad curaidh roimh shluagh dhiot. 

Dh' fhàg thu 'm marcaich' 'san fhèithe, 

'S e na 'chlachan fo cheudan, 

'S gu'm bu bheag sud dhe t' euchd mar a chualas. 

Nuair a chaidh thu 'san achdair, 

Cha do choisinn thu masladh ; 

Bheireadh Ruari nam bratach do luach ort. 

Chaidh thu 'n lathair Mhic-Cailein, 
Fhuair thu airm 's gu'm b' e t' airiilh ; 
Sin an t-Iarla rinn aithn' air do chruadal. 

Gur a càirdeach thu 'n ghaisgeach 

'Rinn an Eirinn an ta])adh 

'Thug a chreach ud gun fhaicil fo thuath as ; 

'Rinn a chreach air Mac-Gùine, 
'Chuir a cheann ann an cunnart, 
Agus moran de' mhuinntir an cruadal. 



169 

ORAN 

Do Lachainn Mac-Gilleain, Triath Chola, 

Le Catriona Nic-Gilleain. 

Is muladach 's gur fiabhrasach 

A bhliadhna-sa do ghnàth, 

Bho'n dh' fhàg ceann nan cliaran sinn 

Gus an trialladh bàird. 

Gu'm bu cheann aos-ealain thu 

'S gu'm b' ath'reil dhuit do ghnàths ; 

Bu dùthchas dhuit bhod' sheanair e, 

Lub allail a thug bàrr. 

Tha mise dheth trom èisleineach, 
'S mi 'g èirigh, gach aon là, 
Bhith 'g amhnrc air do rèidhleanan 
Gun neach fo 'n ghrèin ach bard. 
Cha'n fheil mnai no marcaich' ann, 
No gaisgich air an tràigh ; 
Is cha'n fhei! òl air chuachaibh 
Ann an talla buan mo ghràidh. 

Is e mo run an gaisgeach ud 
A's smachdaile roimh shluagh, 
An àm nochdadh dhuit do bhrataich 
Is neo-airsnealach a snuadh. 
Cha b' e trial! gun taice dhaibh 
Is t' fhaicinn rompa 'suas ; 
Bhiodh iad fallan dachaidh leat, 
Cia fhad 's ga 'n dugteadh ruaig. 

Is e mo run an curaidh 
Leis 'm bu toil bhith 'n cumasg lann ; 
Bu mhiann leat arm sgaiteach, 
Agus clogaid glas mu d' cheann. 
22 



Ann an àm an rùsgaidh 

'S ann fo cV shuil a bhiodh an sgraing ; 

Mo làmh gun deanteadh pudhar 

Le glaic lùthaidh fir gun taing. 

Is ionmbuinn learn an Lnchainn sin 
A's foinnidh, dreachmhor gnùis. 
Dh' aithnichinn air an fhaiche thu 
Air maise taohh do chùil. 
Tha blàth rathar, hhuadhach ort 
Nach ciùrradh fuachd ga dhlùths. 
Air mo làimh bu shar-ghasd' thu, 
\S tu 'n t-àilleagan 'sa chùirt. 

Nuair 'thigeadh Mac-Gilleain ort 
Le 'chathan is le 'rann, 
'S gach toiseach mar bu chubhaidh dhaibh 
Do mhaithibh Innse-Gall, 
Bhiodh farum air na tùraibh ud, 
Bhiodh fudar gorn'i na Mheann ; 
Bhiodh clàrsaichean ga 'n spreigeadh 
Is luchd-leadanan ri danns'. 

An àm bhith trial 1 gu t' fhàrdaich 
Gu'm b' e t' àbhàist, mar bu dual, 
Bhith tarruing rrt am bràithreachas 
'Cur shlàinteachan mu'n cuairt. 
Bhiodh searragan is tunnachan 
Gun chunr art air an lunch ; 
'S sior-òl air còrnaibh sinnseireach, 
A dhiobradh fir gu sunin. 



( athan, companies. Rann, supporters, followers. 



iyi 

OCH, OCH, MAR THA ML 

Le fear de theaghlaich Thorloisgte. 

Luinneag. 

Och, och, mar tha mi 's gun mi bhith làmh-riut, 
\S an cadal sàmhach a gheibhinn ann ; 
Aig bòidhchid t' aodainn 's aig meud mo ghaoil ort, 
B'e m' aiteas saoghail 'bhith riut a cainnt. 

Is truagh nach robh mi an riochd na faoilinn 

A shnàmhadh aotrom air bhàrr nan tonn ; 

Is bheirinn sinteag do'n Eilein Ileach, 

Far 'bheil an rìbhinn 'dh' f hàg m' inntinn trom. 

Is truagh nach robh mi 's mo rogha cede 
Air mullach slèibhtean nam beanntan mor', 
Gun bhith ga 'r n-eisdeachd ach eoin nan geugan, 
'S i toirt gu rèidh dhomh le spèis a pòig. 

Mharbhainn fiadh air na beanntaibh dùldaidh, 
'S an eala lùthar an cois gach òb' ; 
'S am beul na h-oidhche gu'm faighinn caoimhneas 
An comunn aoibheil bho mhaighdinn òig. 

Cha stoc 's cha stòras a bha mi 'n tòir air, 
Ach cruinneag bhòidheach 's i stòld' na 'beus ; 
Te lagach chiallach le cridhe fialaidh, 
Gun f hoill na 'briathran, gun ghiamh fo 'sgeith. 

Tha t' anail cubhraidh mar fhaileadh ùbhlan, 
Is tha do shùilean ciuin, meallach, gorm ; 
'S gur tu 'bhean-uasal a's grinne 'dh' fhuaigheas ; 
'S ann ris a fhuair thu do thogail òg. 

Ach 's iomadh nìonag òg, fhìnealt', bhoidheach, 
A bha ro phròiseil na barail f hèin, 
22i 



72 



'S gur h-iomadh long a bha math gu seoladh 
A chaidh na 'bòrdaibh air cladach rèidh. 

Is ann Di-dòmhnaich a dol do'n chlachan 

A ghabh mi beachd ort am measg nan ceud ; 

Do shùilcho luaineach, 's do chridh' an gruaim rium, 

'S gur faide bhuam thu an diugh na'n dè. 

Thug mi naoidh miosan fo thruimid inntinn 
Air chuairt 's na h-Innsean a 's fhaide thall, 
Ach samhladh t' aodainn cha robh ri 'fhaotuinn, 
'S ged gheibhinn saor iad cha'n fhanainn ann. 

Chuir mi deagh shiol ann an toiseach geamhraidh 
An talamh tplltach, 's e fada shios ; 
Ach thàinig ian air bho'n àirde 'n iar-dheas, 
Is thug e 'fhriamhaichean leis a nìos. 

Mo chaileag rùnach bho'n thug thu cùl rium, 
Gur trie mo shùilean trom, brùite, dall. 
Chuir thu gun suim dhiom m' fhalt fo do 'bhrògan ; 
'S e bhith gun choir ort a thug mi 'nail. 

Thug mi dhuit gaol air nach grunnaich briathran, 
'S nach dug mi riamh do neach ach thu fèin. 
Tha mi gun f haoilteas bho'n rinn thu m' fhàgail, 
'S mo chridhe cràiteach gach la na d' dhèìdh. 

Bha mi rè mios' ann am fiabhras claoidhte, 
Gun dial rium oidhche gu'm bithinn beo, 
Is fad na h-uine b' e brigh mo smaointinn 
Gu'm faighinn faochadh nam biodh tu 'm choir. 

Tha m' uile run ort is tha mo dhuil riut, 
Mo chridhe tursach 's mo shùil riut fèin ; 
'S tha sud na 'dhùrdan air feadh na duthcha, 
Nach dean mi turn gun tè ùr ad dhèidh. 



73 



Mo mhionnan bheir mi air clàr a Bhiobuill 
Gur h-i an fhirinn 'tha ann am bheul, 
Nach dèid mi sios ann an leabhar sgireachd 
Le tè 'san rioghachd so ach thu-fèin. 

Cha bhi mi stri ris a chraoibh nach lùb leam, 
Ged chinneadh ùbhlan air bhàrr gach gèig. — 
Mo shoraidh slàn leat ma rinn thu m' fhàgail ; 
Cha dàinig tràigh gun mhuir-lan na deidh. 

Is coma leam ged a shil an latha, 

Is coma leam ged a laigh a ghrian, 

'S ceart choma leam ged a robh mo leaba 

Gu fada fada 'san airde 'n iar. 

Ise ga i fhreagairt. 

A ruin, cha dean mise 'cuis ri balach, 

No ri fear eile gu bràth ad dhèidh, 

Is gus an till thus' a nail thar sàile 

Cha dean mi stàth do dh-f hear tha fo 'n ghrèin. 

Och, och mar tha mi gun mi bhith làmh-riut, 
'S an cadal sàmhach a gheihhinn ann ; 
Aig maise t' aodainn 's aig meud mo ghaoil ort, 
B' e m' aiteas saoghail bhith leat air laimh. 



CAIRLSTINE NIC-GILLEAIN. 

Christy Maclean was a daughter of Captain Allan 
Maclean, second son of Lachlan of Brolas. She was 
married to Dr. John Maclean in Bròlas. She was born 
in 1718, and died in 1808. The following fragment, 
which was composed about her sons, is all that we have 
seen of her poetry. 



i74 

CRIOMAGAN DE DHUANAIG. 

Luinneag. 

Dh' f hàg thu mi 'n dè 'dhol air aineol, 
Mo dhurachd thu 'thighinn fallain, 
Dh' fhag thu mi'n dè 'dhol air aineol. 

Dh' fhàg thu mi 'n dè 'dhol thar t' eolais, 
Dh' Obareadhainn, 's cha bu choir dhuit, 
'S ann bu dual dhuit a bhith 'm Bròlas, 
Far an robh oighre do sheanar. 

Moire, 's mise 'th' air mo chràdh-lot 
Ma tha thu fo bhìnn na Spàinte ; 
'S ma tha feum an ùirnigh màthar 
Thèid peileir an nàmhad tharad. 

Cha'n ionghnadh ise 'bhith brònach, 
A phiuthar a dh' fhàg sibh na h-ònrachd. 
Bu lurach a guailleachain òga, 
Nam biodh sibh ga 'còir a fanailt. 

Meur a's grinne 'sheinn a chiuil thu, 
Cas a's deise air an urlar ; 
'S cinnteach mi nach faigh thu 'n diultadh 
Nuair 'chuireas tu ùidh an leannan. 



175 



CORRECTIONS. 

Page 7, line 18, tàlaclh,. 9, 22, iomrachaidh shàbhailt'. 
14, 11, 'aobhar. 24, n, sgarlaid dhuit,. 31, 3, deoch- 
slàinte,. 31, 27, ionnsuidh. 35, 8, eucoir. 36, 22, dh- 
òrain. 38, 12, nan. 39, 7, le 'chòmhnadh. 44, 24, 
spùinneadh. 46, 9, feuni' bha. 55, 6, a riaraich. 59, 
31, Bidh. 61, 8, priseil 'snn fhearann. 62, 2, nios. 
66, 1, tu. 66, 31, 'Falbh. 68, 34, soiiheach. 69, 1, Gu'n 
do chruinnich. 71, 17, fhaotuinn. 72, 15, tionndadh. 
72, 16, nàmhaid. 79, 20, Gnth chlag maduinn. 84, 9, 
chlaisteachd. 88, 13, rioghachd. 89, 19, geug,. 90, 1, 
Far am. 90, ^^ ir.ntinn-sa. 95, 2, h-aoibheil. On 97 
the second line, though correct, is not needed. 104. 4, 
Mairi. 105, 26, nis o. 106, 10, Dh' itheadh. 107, 4, 
gheamhraidh. 109, 11, choill. 110,13, nam. 111,4, 
sàbhailt'. 112, 2, gach. 113, 18, muran luach-mhor is; 
25, còmhnuidh. 119, 2, fiachail ; II. mhaidne ; 20, fo 
'ri .ighladh. 121, 24, leum. 124, 12, Oban, not Tober- 
mory. 140, 6, Is na leig spid no tàmailt oirr' ; 8, uasal. 
141, 23, fhaoduinn ; 24, gu'm bi mi sàmhach. 143, 17, 
caoran. 146, 5, is muinighin ; 18, a ghaoil ; 20, thaobh 
'sa h-uile h-àit. 153, 17, Iasgaich ; 23, chùram. 154, 
39, ann an. 156, 4, làraich ; 8, bhaile Lunnainn, 157, 
25, biodh. 158, 11, delete A. 160, 16, stòld a ; 24, ac' ; 
27, dhaoin'. 161, 33, dhaingnichean. 165, 27, o m\ 



176 



NOTES. 

In the elegy on Lachlan Cattanach's wife, given in 
the first volume of this work, there are historical inac- 
curacies which show that it was not composed in 
Lachlan Cattanach's time. It is undoubtedly a composi- 
tion of comparatively recent date. 

The following verse, which comes in before 'S mairg 
am Breatann a thàrladh on page 106 of the first volume 
of this work, was accidentally omitted : — 

Cha b' ioghnadh an nàsiun, 

'Bha gun dlighe, gun daimh ris, 

Mar bha Sasunn ga 'fhàgail ; 

Ach do dh-Alba bu nàr sud, 

Is gu'm faodadh i 'ràitinn. 

Gu'm b'e h-inbhe 's a h-àirde, 

Gu'n robh leithid de phlannta na luchairt. 

Alexander Maclean, an Cubair Colach, was born in 
1774 and died in 1836. He is buried at Crossapol in 
Coll. He had at least six children, Donald, Alexander, 
John, Robert, Allan, 'and Sibella. It is said that John 
and Allan settled at Oamaru in New Zealand. 

If Domhnall Ban an Lioba was the author of the song 
on page 25 of this work, he must have been born as early 
as 1774. The ninety -first regiment, or Argyleshire 
Highlanders, was embodied at Stirling in the autumn of 
1794, and was sent to the Cape of Good Hope shortly 
afterwards. 

Alexander Maclean of Coll purchased the island of 
Muck from Clanranald in 1813 for ^9,997,11,7- 



Page I2i, line 9 instead of " Is an struth garg, &c." 

read " Is an Iolair gharg fhuilteach." 

128, 14 instead of "Asmhor" read "Aosmhor." 

128, 16 instead of " a linn " read " o linn." 

130, 10 instead of " i thig " read " a thig.' : 

136, 26 instead of " 'S an struth maiseach, 

riogail," read " 'S an Iolair 'tha rioghail. 5 ' 

160, 6 instead of " Chitheadh struth " 

read " Chiteadh iolair." 

161, 6 instead of " gu bhrioghail " 

read " gu brioghail." 

167, 6 instead of " Mac-Gillean," 

read " Mac-Gilleain." 

129, 16 instead of " Ghiorsal " read " Mòr." 

129. 6 and 8 instead of " Maclean " 

read " Maclaine." 

129, 7 instead of " 1842 " read " l852. : ' 



.#. 



&- 







'iC 



Jj=^^ls^i==^ 


WS*S 








^c y^==±.È 




C^in 


. - : "- —. 




fe\ 


JHB